Eski Bayram Şekerleri: Markaları ve Bugün Ne Oldukları
O Neydi? Yazı İşleri6 dk okuma
Bayramdan bir gün önce mutfakta duran o büyük kutuyu hatırlıyor musun. İçinde birbirine yapışmış, farklı ambalajlarda düzinelerce şeker olurdu ve bayram sabahı elini o kutuya sokmak başlı başına bir ritüeldi. Bugün o kutudaki markaların çoğu hâlâ market raflarında duruyor, ama hikâyeleri sandığından çok daha karışık. Bazısı el değiştirdi, bazısı isim değiştirdi, bazısı da hiç değişmeden aynı tarifle üretiliyor.
Bayram sabahı ev ev dolaşılan o dönemde şeker kutusu, harçlıktan sonra çocukların en çok beklediği ikinci ikramdı. Misafir gelmeden önce kutunun düzenlenmesi, camekanlı kaselere doldurulması bile bir hazırlık ritüeliydi. Aşağıda o kutunun içinden çıkan altı markanın gerçek hikâyesi var: kim kurdu, ne zaman büyüdü, kime satıldı ve bugün raflarda hâlâ var mı. TITLE: Eski Bayram Şekerleri: Markaları ve Bugün Ne Oldukları EXCERPT: Kent'in Missbonbon'undan Kervan'ın Bebeto'suna, Lord çikolatasından nazar boncuklu badem şekerine - çocukluğumuzun bayram şekeri markalarının çoğu kaybolmadı, sadece sahipleri ve isimleri değişti. METATITLE: Eski Bayram Şekerleri Markaları: Şimdi Nerede, Ne Oldu? METADESCRIPTION: Kent, Kervan, Lord ve Hacı Bekir gibi eski bayram şekeri markalarının gerçek hikâyesini araştırdık: kimin elinde, hâlâ üretiliyor mu, ne oldu. ---BODY--- Bayramdan bir gün önce mutfakta duran o büyük kutuyu hatırlıyor musun. İçinde birbirine yapışmış, farklı ambalajlarda düzinelerce şeker olurdu ve bayram sabahı elini o kutuya sokmak başlı başına bir ritüeldi. Bugün o kutudaki markaların çoğu hâlâ market raflarında duruyor, ama hikâyeleri sandığından çok daha karışık. Bazısı el değiştirdi, bazısı isim değiştirdi, bazısı da hiç değişmeden aynı tarifle üretiliyor.
Bayram sabahı ev ev dolaşılan o dönemde şeker kutusu, harçlıktan sonra çocukların en çok beklediği ikinci ikramdı. Misafir gelmeden önce kutunun düzenlenmesi, camekanlı kaselere doldurulması bile bir hazırlık ritüeliydi. Aşağıda o kutunun içinden çıkan altı markanın gerçek hikâyesi var: kim kurdu, ne zaman büyüdü, kime satıldı ve bugün raflarda hâlâ var mı.
Görsel: Jo@net - CC BY
Hacı Bekir: Kutunun En Yaşlı Sakini
Bayram şekeri kutusundaki en eski isim aslında lokum ve akide şekeriyle gelir. Ali Muhiddin Hacı Bekir, 1777 yılında İstanbul'da kurulmuş bir şekercidir ve Türkiye'nin şekercilik tarihindeki en eski, hâlâ faaliyette olan şirketlerden biri sayılır. Kastamonu'nun Araç ilçesinden İstanbul'a gelen Bekir Efendi'nin Bahçekapı'da açtığı küçük dükkân, sahibinin 1817-1820 arasında hacca gitmesinin ardından "Hacı Bekir" adını almış ve Osmanlı sarayının müşterisi olmuştur.
Bugün hâlâ aynı aile tarafından yönetilen marka, güllü, tarçınlı, sakızlı akide şekerleriyle bayram sofralarında yerini koruyor. Yani bu maddenin cevabı basit: hiçbir yere gitmedi, sadece 250 yılı geride bıraktı.
Kent'in Bonbonları: Aynı İsim, Dört Farklı Şirket
Bayram şekeri kutusunun en kalabalık köşesi genelde Kent'e aitti. Marka aslında 1927 yılında Tahincioğlu ailesinin Mardin'de tahin üretimiyle başladığı bir işten doğdu, 1956'da İstanbul'a taşındı ve 1960'ta şeker üretimine geçti. 1970'lerden sonra art arda gelen isimler tam da o kutudakilerdi: 1971'de Missbonbon, 1973'te toffee markası Tofy, 1974'te çizgi karakterli Tipitip, 1980'de Olips, 1986'da Topitop, 1987'de ise Türkiye'nin ilk jöleli şekeri kabul edilen Jelibon piyasaya çıktı.
İşin "ne oldu" kısmı ise bir el değiştirme zinciri: 2002'de İngiliz Cadbury, Kent Gıda'nın çoğunluk hissesini satın aldı. 2010'da Cadbury'yi Amerikan Kraft Foods devraldı ve Kent de bu çatının altına girdi. 2012'de Kraft Foods gıda işini ayırınca ortaya Mondelez International çıktı ve Kent bugün bu küresel şirketin bir markası olarak üretime devam ediyor. Yani o mor-sarı ambalajlı bonbonlar hâlâ raflarda, sadece kutunun üzerindeki şirket adı dört kere değişti.
Bu tarz "aynı marka, farklı sahip" hikayeleri aslında sadece şekerlemede değil, Sümerbank'ın neden kapandığı gibi başka köklü Türk markalarında da tekrarlanan bir örüntü.
Tipitip'in ilanlarında yer alan çizgi karakter de dönemin çocukları için markanın kendisinden bağımsız bir hafıza kaynağıydı. O yıllardan kalan, adını artık tam hatırlayamadığın başka çizgi film karakterleri varsa bu listede bir eşleşme bulabilirsin.
Kervan Gıda: Jelibon'dan Bebeto'ya
Jöleli ayıcık şeklindeki Bebeto'yu bilmeyen yoktur, ama markanın asıl hikâyesi 1987'de piyasaya çıkan Jelibon'la başlar. Kervan Gıda 1995'te sakız üretimine geçip Keloğlan markasını çocuklara tanıttı, 1998'de yumuşak şeker fabrikasını açarak Bebeto'yu hem yerli hem küresel pazara sürdü. Sonraki yıllarda şirket önce Wrigley, ardından Frito-Lay ile üretim iş birlikleri kurdu, 2012'de Amerika'da, 2015'te İngiltere'de ofis açtı.
Bugün Kervan, dünyanın büyük yumuşak şeker üreticilerinden biri ve Bebeto pek çok ülkede satılıyor. Yani bu madde de bir "kayboldu" hikâyesi değil, tam tersine küçük bir Türk şekerleme firmasının uluslararası bir markaya dönüşme hikâyesi.
Lord: Bayram Sofrasının Mor Kutusu
Kutudaki en tartışmalı isimlerden biri kesinlikle Lord'du. Naneli-hindistan cevizi dolgulu, bitter çikolata kaplı bu şekerleme etrafında yıllarca "içinde likör var" söylentisi döndü, bazı aileler bu yüzden bayramda Lord almayı bıraktı. Gerçek ise daha sıradan: üründe likör aroması kullanılıyor, alkol yok. Marka bugün de Balin Gıda tarafından üretiliyor ve hâlâ "bayramlık çikolatalar" kategorisinde satılıyor, artık meyve özlü bitter çikolata çeşitleriyle.
Bu, sitenin sevdiği türden bir "herkes böyle hatırlıyor ama gerçek böyle değildi" örneği: ürün hiç kaybolmadı, sadece etrafındaki efsane gerçeğin önüne geçti.
Draje ve Nazar Boncuklu Badem Şekeri
Bayram kutusunun köşesindeki mavi-beyaz, kırmızı-beyaz renkli küçük drajeler aslında başlı başına bir kategori. Bu badem şekerleri Türkiye'de daha çok nikah ve düğün şekeri olarak üretilse de, bayramlarda ikramlık kutulara hep bir avuç badem şekeri eklenirdi. Sıcak günlerde çikolata kaplı olanların erimesiyle kutunun dibinde oluşan o yapışkan karışıklığı hatırlayan tek kişi sen değilsin.
Bugün bu şekerleme türü Elit ve Mabel gibi markalar tarafından, artık doğrudan nazar boncuğu desenli ambalajlarla üretiliyor ve hâlâ hem nikah hem bayram şekeri olarak satılıyor. Yani biçim aynı, sadece pazarlama dili "korunma" temasına daha çok yaslanıyor. Eskiden bu drajeler genellikle isimsiz, jenerik bir ürün gibi satılırdı; şimdi paketin üzerinde marka adı ve nazar motifi baskılı olarak duruyor.
Elvan'ın Toffee'leri: Cici Çikolata'nın Kökeni
Elvan Gıda'nın hikâyesi 1952'de İstanbul'da küçük bir şekerci dükkânıyla başladı. Yıllar içinde büyüyen firma bugün Cici Çikolata, Cicisüt, Intersweet, Element gibi şirketlerden oluşan bir gruba dönüştü; Intersweet kolu tek başına 145'ten fazla ülkeye ihracat yapıyor. Bayram kutusundaki o kare toffee'lerin, Toffix ve Toffini gibi yumuşak şeker çeşitlerinin kökeni de bu aynı üretim hattı.
Elvan da tıpkı Kent ve Kervan gibi "eski marka bugün yok oldu" kategorisine girmiyor; sadece ürün gamı büyüyüp çeşitlendi.
Hafıza Köşesi: Neyi Yanlış Hatırlıyoruz
Bu liste boyunca dikkat edilmesi gereken bir şey var: bayram şekeri markalarının çoğu aslında "kaybolmadı", üretici şirket el değiştirdi ya da büyüdü. Kutudan kaybolan asıl şey markalar değil, o kutuyu elden ele dolaştırma ritüeliydi. Lord'un likör söylentisi gibi bazı anılar da gerçek üretim bilgisinden çok, çocukken duyulan bir söylentinin yıllarca taşınmasıyla oluştu.
Eğer o kutudaki tatlardan çok ambalajların üzerindeki jenerik müzikleri ve reklamları özlüyorsan, eski reklam sloganlarını test ettiğimiz yazıya bakabilirsin. Bayram ziyaretlerinde şeker kutusu beklerken oynanan oyunları da 90'larda sokakta oynanan oyunlar ve kuralları yazısında bulabilirsin.
İlgili Neydi'ler
- Artık üretilmeyen çikolatalar ve abur cuburlar
- Walkman neslinin 12 ortak anısı
- Hatıra defterine yazılan 20 klişe
- Sümerbank neden kapandı
- 90'larda oynanan sokak oyunları ve kuralları
İzle
O bayram şekerlerinin televizyonda dönen eski reklamlarını bu derlemede izleyebilirsiniz.