Artık Üretilmeyen Çikolatalar ve Abur Cuburlar
O Neydi? Yazı İşleri4 dk okuma
Kısa cevap: Ülker'in Peki, Tombi ve Luna'sı; Kent'in Şıpsevdi ve Turbo sakızları; okul önlerinin poşet buzu Meybuz; Eti cephesinden Aydede, Gofredo, Turti ve Portakallı. Bunların hepsi üretimden kalktı ve dönmedi. Buna karşılık yokluğuna yemin edilen bazı isimler hâlâ raflarda: 8 Kek de, Çokonat da, Hobby de üretiliyor. Üçüncü bir grup daha var: Tipitip, Alaska Frigo ve Cino gitti, yıllar sonra geri döndü. Aşağıda hepsinin künyesi tek tek duruyor; üretici kim, hangi dönemin ürünü, biliniyorsa neden kalktı. Net kayıt olmayan yerde "net kayıt yok" yazdım, çünkü bu listelerin çoğu söylentiyle şişiyor.
Görsel: matthewwood9 - CC BY-SA
Çikolata ve kek rafının kesin kayıpları
Ülker Peki. Çikolata kaplı ıslak kekti; 90'lar ve 2000'lerde büyüyenlerin kantin demirbaşı. Üretimden sessizce kalktı, Ülker'den bilinen resmi bir gerekçe yok. Yokluğu o kadar dert edildi ki yeniden üretilmesi için imza kampanyası bile açıldı. Forumlardaki tahmin, talebin düşmesi ve rakip ürünlerin rafı ele geçirmesi yönünde; ama bu bir tahmin, kayıt değil.
Ülker Tombi. 1990 tarihli televizyon reklamı hâlâ internette dolaşıyor; "çıtır çıtır, çıtır çıtır Tombiii" cıngılı ürünün kendisinden uzun yaşadı. Bugün ne Ülker'in sitesinde ne raflarda izi var. Neden kalktığına dair açıklama yok.
Ülker Luna. 90'ların sütlü çikolata kaplı barı. İlginç olan şu: hatırlayanlar içindekinde bile anlaşamıyor; kimi hafif, kabarık bisküvi tabanı diyor, kimi pirinç patlağı. Düzenli üretimden kalktı; bir ara BİM raflarına nostalji serisiyle kısa süreliğine uğradığı aktarılıyor, sonra yine kayboldu.
Ülker Piknik. Bisküvi tarafının sessiz kaybı. Şikayet sitelerinde "Piknik neden raflardan kalktı" başlıkları birikti, cevap veren olmadı. Resmi açıklama yok; ürün fiilen bulunmuyor.
Sakız köşesi: Şıpsevdi ve Turbo
Şıpsevdi (Kent). Kent Gıda'nın karikatürlü sakızı. Asıl ilginç kısmı şu: marka önce Türkiye'de satıldı, sonra Avrupa pazarına açıldı ve orada "Love is..." adıyla tanındı. Yani dünyanın tanıdığı o romantik karikatürlü sakızın memleketi burası. Vikipedi maddesi üründen geçmiş zamanla söz ediyor; üretimi yok.
Turbo (Kent). İçinden araba kartı çıkan sakız. Kartlar sınıfta el altından takas edilirdi; bugün koleksiyon piyasasında ciddi paralar dönüyor, 1992 tarihli açılmamış bir kutu 145 bin TL'ye ilan edilmiş durumda. Kart biriktirme hırsının okullarda neler açtığını merak eden, Pokemon'un Türkiye'de yasaklanma hikâyesine baksın; Turbo kuşağı aynı filmin ilk yarısıydı. Sakızın hangi yıl kalktığına dair net kayıt yok; kartlar kaldı, sakız gitti.
Okul önünün soğuk klasiği: Meybuz
İnce, uzun, şeffaf naylon poşette meyveli buz. Ucu dişle koparılır, buz aşağıdan yukarı itile itile bitirilirdi. Çilek, limon, kola, vişne ve portakal çeşitleri vardı; fiyatı cepteki bozuk parayla ödenecek kadar düşüktü. Üreticisi Kayseri merkezli Meybuz A.Ş.; şirket bugün de var, dondurulmuş meyve ve dondurma işine devam ediyor, ama o klasik poşet buz düzenli üretimde değil. 90'ların sokak oyunlarının mola yiyeceğiydi; oyunlar da, poşet buz da aynı dönemde tükendi.
Eti cephesi ve toplu kayıplar
Eti'nin kayıp hanesi kalabalık. Aydede şekerli krakerdi, Gofredo gofretti; Turti, Soho, Petito Şokoçok ve Portakallı da aynı listede. Hiçbiri için resmi bir "üretimi durdurduk" duyurusu bulunmuyor; hepsi raflardan sessizce çekildi ve kayıp ürün derlemelerinin değişmez üyeleri oldular.
Hızlı geçilecekler şunlar: Kent'in küçük atıştırmalığı Mino; Ülker Stars ve Pötibör Çoko; Ülker grubundan Alpella Harby; Eti ABC Kraker ve Eti'nin Çubuk Kraker'i; Biskrem'in incirli ve elmalı halleri; Doritos A la Turca'nın susamlı ve beyaz peynirli çeşitleriyle Doritos Dippas; bir de Milka'nın patlayan şekerlisi ve 3 Tat'ı. Bu varyant ve ithal grubunda sebep çoğunlukla daha yalın: satış tutmayınca çeşit katalogdan siliniyor, ürün yurt dışında üretiliyorsa ithalatın durması yetiyor.
Gitti sanılan ama geri dönenler
Bu bölüm listenin dürüstlük sigortası, çünkü "artık üretilmiyor" listelerinin klasik hatası geri dönenleri de ölü saymak.
Tipitip. Kent Gıda'nın 1974'ten itibaren ürettiği karikatürlü sakız. Uzun burunlu, iri gözlüklü, papyonlu maskotu çizer Bülent Arabacıoğlu'nun elinden çıkmıştı. Uzun yıllar üretilmedi; 2021'in ikinci çeyreğinde Mondelez Türkiye çatısı altında yeniden piyasaya döndü.
Alaska Frigo. İlk üretimi 1953'e uzanan, Türkiye'nin ilk yerli dondurma markası olarak anılan bar; yazlık sinemaların demirbaşıydı. İcra ve iflas süreçleriyle boğuşup uzun bir sessizliğe gömüldü, 2011'de piyasaya döndü, 2014'te Eti markayı satın alıp üretimi Eskişehir'deki tesislerine taşıdı. Bugün raflarda.
Cino. 90'ların turuncu ambalajlı, kayısılı ve portakallı minik çikolatası. Üreticisi Eskişehir'deki Teras Gıda'ydı; şirket iflas etti ve Cino yıllarca yok oldu. 2024'te Teras Çikolata adıyla yeniden üretime girdi, Migros ve A101 raflarına döndü. Tadanların ortak yorumu: tat yerinde, kalite eskisi kadar değil.
Yanlış alarm: hâlâ üretilenler
Araştırmanın en şaşırtan kısmı bu. Dankek 8 Kek öldü sanılır; oysa Ülker'in resmi sitesinde marka sayfası duruyor ve ürün Migros'ta satılıyor. Çokonat ve Hobby de aynı durumda; ikisi de güncel fiyatlarla zincir marketlerde ve online raflarda. Bir ürünü mahallede bulamamak ile ürünün ölmesi ayrı şeyler; dağıtım daralınca hafıza cenaze törenini erken başlatıyor.
Bu ürünler neden kalkıyor?
Tek tip cevap yok ama desen belli. Derleme haberlerin ortak tespiti şu: kimi ürün talep yetersizliğinden, kimi ekonomik koşullardan raftan çekiliyor; ithal ürünlerde distribütörün vazgeçmesi yetiyor. Şirketler bu kararları neredeyse hiç duyurmuyor; Peki gibi imza kampanyası açılmış bir ürün için bile ortada resmi gerekçe yok. Raf ömrü biten şey sadece ürün de değil; aynı yıllarda Tatilya gibi koca bir kapalı eğlence dünyası da benzer bir sessizlikle kapandı. Ürün kalkıyor, ambalajı hafızada kalıyor; bu liste de o hafızanın tutanağı.