Uzay Kampı Gofreti ve Çizmeli Kedi: Kaybolan Atıştırmalıklar

Bu yazının başlığı bir hatıra: kaplamada bir astronot ya da çizmeli bir kedi, içinde kakaolu krema, belki içinden çıkan bir kart. Hatıra güçlü, kayıt ise ortada yok. Uzay Kampı bugün bambaşka bir şey olarak, çocuklara bilim ve robotik programları sunan bir kamp olarak biliniyor. Çizmeli Kedi ise önce bir masal, sonra bir film serisi. Gofret olarak iz bırakmaları ya bizim bulamadığımız bir arşivde duruyor ya da bellek iki ayrı şeyi karıştırmış olabilir.

Aşağıda iki adı ayrı ayrı ele alıyoruz, hangi markaya bağlanamadığımızı açıkça söylüyoruz, sonra "kaybolan atıştırmalık" meselesine kaynaklı örneklerle bakıyoruz. Sizde ambalaj, fiş ya da dönem reklamı varsa bu sayfayı güncelleriz.

Uzay Kampı adı nereden geliyor olabilir?

Aramalarda "Uzay Kampı" karşılığında çıkan tek kayıt, bir gofret değil, Uzay Kampı Türkiye adlı kamp. Sitesinde yaz ve kış kampları, bilim ve robotik programları tanıtılıyor. Kuruluş yılını ya da gofretle bir bağını sitede göremedik, o yüzden iki şeyi birbirine bağlamıyoruz.

Gofretin kendisi için durum aynı: hangi firmanın, hangi yıl, hangi gramajla sattığını veren bir katalog, haber ya da şirket açıklaması bulamadık. Eti'nin Vikipedi maddesi yalnızca genel ürün gruplarını sayıyor: bisküvi, kraker, kek, çikolata, gofret, dondurulmuş ürün, kahvaltılık ve bebek ürünleri. Tek tek ürün adı ve çıkış yılı yok. Ülker maddesinde ise Dankek (1995) ve Alpella (25 Nisan 1995'ten beri) gibi yıl verilen ürünler var, Uzay Kampı yok.

Bu bir "ürün hiç olmadı" kanıtı değil; yalnızca elimizdeki kayıtların sınırı. Okul önü büfelerinde satılan, adı ambalajda küçük basılmış ürünler çoğu zaman şirketlerin resmî ürün listesine bile girmez, hatıra ise yine de yıllarca taşınır. Küçük bir seri, bir promosyon ya da bölgesel bir üretici de olabilir. Sadece "olmuştu" diye yazamayız.

Çizmeli Kedi: masal mı, gofret mi?

Çizmeli Kedi'nin kaydı sağlam, ama masal tarafında. İngilizce Vikipedi'ye göre bilinen en eski yazılı sürüm 1550-1553 dolaylarında Giovanni Francesco Straparola'nın "Costantino Fortunato" hikâyesi. 1634'te Giambattista Basile "Cagliuso" adıyla bir sürüm yayımladı. En çok bilinen hâli ise Charles Perrault'nun 1697'de yayımladığı Fransızca metin. Perrault 1628'de doğmuş, 1703'te ölmüş, Académie française üyesi eski bir devlet görevlisiydi.

Ekran tarafı da uzun: 1922, 1934, 1961 (Meksika), 1969 (Japonya), 1988, 1999 ve 2009'da yapımlar var. Shrek'in yan filmi olan Antonio Banderas'lı Çizmeli Kedi 2011'de, devamı "Son Dilek" ise 2022'de çıktı. Bir çocuk ürününe bu kadar tanınan bir karakterin adını vermek makul görünür. Ama bunu bir gofrete bağlayan yazılı kayıt bulamadık. Bunu ayırmak için kendinize şunu sorabilirsiniz: ambalajın üstünde bir firma adı okuyabiliyor muydunuz, yoksa hatıranızda yalnızca resim mi kalmış? Resim kalmışsa ürün ismini sonradan, arkadaşlarla konuşurken öğrenmiş olabilirsiniz. Hatırladığınız ambalajda çizim mi vardı, yoksa yalnızca isim mi, bu ayrım önemli; çünkü lisanslı karakter baskısı ile marka adı farklı iki kayıt tutar.

Gofret zaten nasıl bir ürün?

İngilizce Vikipedi'nin Wafer maddesi türleri sayıyor: çikolata kaplı gofretler (Kit Kat ve Toffee Crisp örnek veriliyor), rulo gofretler, Napoliten gofret denen çikolatalı fındık kremalı sandviç. Pembe gofretin Edinburgh'daki Crawford's Biscuits tarafından yapıldığı, firmanın 1960'ta United Biscuits'e geçtiği de aynı maddede. Türkiye'deki çocukluk gofretini bu aile içinde düşünmek mümkün ama maddede Türkiye'ye dair bir kayıt yok.

Türkiye tarafında Ülker'in Vikipedi maddesi, çikolata, çikolatalı ürünler ve gofret üretiminin 1970'ten itibaren yapıldığını yazıyor. Aynı madde Ülker'in Türkiye'de fabrikasyon çikolata üreten ilk gıda işleme kuruluşu olduğunu da söylüyor. Eti ise 1962'de Eskişehir'de Firuz Kanatlı tarafından kuruldu. İkisinin de gofret rafında yeri vardı; ama bu sizin hatırladığınız iki ürünün onlara ait olduğunu göstermez.

Kayıtlı bir kaybolma: markalar el değiştirince

Bir atıştırmalığın raftan "kaybolması" her zaman kalkması demek değil; bazen sahibi değişiyor. Ülker maddesinde bunun örnekleri açıkça yazılı:

• Golf: 2004'te üretime başladı, 2016'da Natura Gıda'ya satıldı.
• Toto: 2012'de Nestlé'ye satıldı, 2015'te Elvan Gıda'ya devredildi.
• Cola Turka ve Çamlıca Gazoz: 2015'te DyDo Drinco'ya satıldı.
• Bizim Mutfak: 2016'da Ajinomoto'ya satıldı.

Ayrıca Yıldız Holding 3 Kasım 2014'te United Biscuits'i satın aldı. Yani çocukluktan hatırlanan bir adın artık başka bir firmanın ambalajında dolaşması, ya da hiç görünmemesi mümkün. Diğer kaybolan atıştırmalıklara dair kaynaklı bir döküm bu yazının işi değil; onlar için aşağıdaki ilgili yazılara bakabilirsiniz.

Peki ne oldu?

Bu tür "adı var, kaydı yok" ürünler nostalji yazılarının en kaygan alanı. İnternette dolaşan listelerde iki ad yan yana yazılınca üçüncü kişi için kesin bilgi gibi görünüyor, oysa kaynak sayfa yok. Biz sayfayı tersinden kuruyoruz: kayıt varsa yazıyoruz, yoksa yok diyoruz.

Elimizdeki net bilgi şu: Uzay Kampı adlı bir gofretin ya da Çizmeli Kedi adlı bir gofretin varlığını, çıkış yılını ya da kalkış yılını doğrulayamadık. Şirket maddelerinde, aramalarda ve kamp sitesinde bu iki ad bir atıştırmalık olarak geçmiyor. İkisi için de koleksiyoncu paylaşımı, dönem televizyon reklamı ya da ambalaj fotoğrafı ortaya çıkarsa yazıyı kayıtlı hâle getiririz.

Hafıza köşesi

• "Uzay Kampı gofreti Ülker'indi." Doğrulayamadık. Ülker'in Vikipedi maddesinde bu ad yok.
• "Çizmeli Kedi gofreti Eti'ydi." Doğrulayamadık. Eti'nin Vikipedi maddesinde ürün adı olarak geçmiyor.
• "Her çocukluk gofretinin çıkışı belgeli." Hayır. Ülker'de Dankek 1995 ve Alpella 25 Nisan 1995 gibi yılı yazılan ürünler var; ama pek çok ürünün yılı kayıtlarda yok.
• "Kaybolan ürün kalkmış demektir." Her zaman değil. Golf 2016'da Natura Gıda'ya, Toto 2015'te Elvan Gıda'ya geçti; yani marka el değiştirebiliyor.

Sık sorulanlar

Uzay Kampı gofreti hangi markaydı?

Bulamadık. Ülker ve Eti sayfalarında bu ad yok, aramalarda ürün kaydı çıkmadı. Marka adı yazmak için ambalaj ya da dönem reklamı gerekir.

Çizmeli Kedi gofreti ne zaman çıktı?

Net bir tarih bulamadık. Çizmeli Kedi karakterinin kaydı var (Perrault, 1697; Shrek yan filmi 2011), ama bir gofretle bağı kayıtlı değil.

Ülker gofret üretimine ne zaman başladı?

Ülker'in Vikipedi maddesine göre şirket 22 Şubat 1944'te kuruldu ve 1970'ten itibaren çikolata, çikolatalı ürünler ve gofret üretti.

Eti ne zaman kuruldu?

Eti, Vikipedi'ye göre 1962'de Eskişehir'de Firuz Kanatlı tarafından kuruldu.

İlgili neydi'ler

• Eti Browni ve Özmo ne zaman çıktı: efsane gofretlerin hikâyesi
• Artık üretilmeyen çikolatalar ve abur cuburlar
• Çocukluğumuzun kaybolan meşrubatları: Fruko'dan Yedigün'e
• Sakızın içinden çıkan çıkartmalar: takas ekonomisinin doğuşu
• Çocukluk atıştırmalıkları arşivi

Kaynaklar

• Vikipedi: Ülker (şirket)
• Vikipedi: Eti (şirket)
• Wikipedia: Puss in Boots
• Wikipedia: Wafer
• Uzay Kampı Türkiye