Eti Browni ve Ozmo Ne Zaman Çıktı? Efsane Gofretlerin Hikâyesi

Başlığa "efsane gofretler" yazmak kolay, ama doğrusu biraz daha dolambaçlı. Bu soruyu soran birçok kişi aslında üç ayrı şeyi tek bir çocukluk anısında topluyor: okul çıkışı alınan Browni, kutusundan çıkan Ozmo ve bakkalın camındaki gofret. Üçü de farklı yıllarda, farklı firmalarda ve farklı ürün kategorilerinde doğdu.

Bu yazı hangi ürünün ne zaman çıktığını yalnızca açılan kaynaklara bakarak anlatıyor. Bulunamayan yerde "net kayıt yok" yazıyor.

Asıl mesele: Browni bir kek, Ozmo başka bir firmanın

Eti 1962'de Eskişehir'de Firuz Kanatlı tarafından kuruldu. Vikipedi'deki Eti maddesi, şirketin Türkiye'nin ilk lifli bisküvisi Burçak'ı, ilk hazır kızarmış ekmeği Etimek'i, ilk glutensiz bisküvisi Pronot'u ve ilk ıslak keki Browni'yi çıkardığını söylüyor. "Islak kek" burada kekin içinin nemli ve yoğun olması anlamına geliyor.

Eti'nin tarihçe dökümünde Browni için şu satır var: Bozüyük tesislerinde kek üretim hattı kurularak 1986'da Browni üretimine başlandı. Bu, markanın kendi anlattığı tarih. Bağımsız bir dönem gazetesi ya da ilk reklam kaydı bu çalışmada bulunamadı; yani 1986 tarihi şirket tarihçesinden geliyor.

Ozmo'nun sahibi ise Şölen. Şirket 1989'da Gaziantep'te Çoban ailesi tarafından kuruldu ve Ozmo ile Türkiye'de çocuk çikolatası kategorisine giren ilk şirket olduğunu söylüyor. Şölen'in kurumsal sayfalarında Ozmo'nun çıkış yılı görünmüyor. Hürriyet'in Nisan 2008 tarihli haberi, şirketin Ozmo'yu 2007'de tanıttığını aktarıyor. Arama sonuçlarında ise Ozmo'nun "15. yılının" kutlandığını söyleyen ve çok daha eski bir yıla işaret eden bir haber başlığı da görüldü. İki anlatım birbirini tutmuyor; kesin çıkış yılı için net kayıt yok.

Dönem bağlamı: Eti'nin kek yılları

Browni'nin doğduğu yıllarda Eti zaten bir bisküvi şirketinden fazlasıydı. 1976'da Bozüyük'te Etimek tesisi kuruldu, aynı yıl ilk bebek bisküvisi Cicibebe üretime girdi. 20 Şubat 1978'de Türkiye'nin ilk hazır kızarmış ekmeği Etimek ve ilk lifli bisküvisi Burçak üretilmeye başlandı. 6 Şubat 1980'de Tam Gıda kuruldu ve kek üretimi başladı; 1982'de Türkiye'de ilk olan Üzümlü Dilim Kek 1 Mart'ta çıktı.

1986'daki Browni bu hattın içinde doğdu. 1990'da Topkek kakaolu ve meyveli çeşitleriyle üretilmeye başlandı; 1999'da Popkek piyasaya sunuldu. Yani çocukların okul çantasında taşıdığı kek ailesi tek seferde doğmadı, on üç yıla yayılan bir hat oldu.

Browni fikri ise Eti'ye ait değil. Vikipedi browni'nin 19. yüzyılda ABD ve Kanada'da ortaya çıktığını, bugünkü hâlini 1907'de aldığını yazıyor. Ayrıntılı kayıtlar daha net: 1893'te Chicago'da Bertha Palmer'ın Dünya Fuarı için istediği bir tatlıdan Palmer House Brownie çıktığı anlatılıyor (bu hikâye için "iddia" ifadesi kullanılıyor). 1896'da Fannie Farmer'ın yemek kitabında çikolatasız bir brownie tarifi geçiyor, 1906-1907'de çikolatalı hâli yayıldı ve 1907'de Lowney's Cook Book'ta "Bangor Brownie" adıyla daha yoğun bir tarif yer aldı.

Somut detay: tarihler bir bakışta

Ürün	Sahibi	Kayıtlı tarih	Not
Burçak	Eti	1978	Türkiye'nin ilk lifli bisküvisi
Üzümlü Dilim Kek	Eti	1982	Türkiye'de ilk
Browni	Eti	1986	Bozüyük kek hattında üretim başladı
Topkek	Eti	1990	Kakaolu ve meyveli
Popkek	Eti	1999	Piyasaya sunuldu
Ozmo	Şölen	belirsiz	2007 anlatımı var, kaynaklar çelişiyor
Eti Çikolatalı Gofret	Eti	2019	23 Eylül 2019 kampanyası, ajans Güzel Sanatlar

Tablodaki son satır beklenmedik olabilir. MediaCat'in aktardığı kampanyada "Herkese var dedirten gofret" sloganıyla Eti Çikolatalı Gofret tanıtıldı; Hoşbeş gofretleri sütlü çikolatayla birleştiren yeni bir ürün olarak sunuldu. Çocukluktan hatırlanan "Eti gofreti" adı bu ürünle karışmış olabilir, ama eski bir Eti gofreti olup olmadığına dair net kayıt yok.

Ozmo tarafında ise rakamlar daha yakın tarihten. Haber Dijital'in aktardığına göre Ozmo bugün 70'ten fazla ülkede satılıyor, Türkiye, Azerbaycan, Irak ve Suudi Arabistan'da pazar lideri ve yıllık cirosu 200 milyon dolara ulaşmış durumda. Çocuk çikolatası kategorisinde 57 ürün çeşidi var. Azerbaycan'da son on yılda ortalama yüzde 15 büyüme kaydedilmiş.

Şölen cephesi: Gaziantep'ten Silivri'ye

Ozmo'nun arkasındaki şirketin büyüme çizgisi, Ozmo'nun kendi çıkış yılından daha net kayıtlı. Şölen 1989'da Gaziantep'te kuruldu, 1991'de eski Sovyet coğrafyasına ve Türk devletlerine ihracatla hızlandı, 1994'te İstanbul ofisini açtı. 2001'de 66 ülkeye ihracat yapıyordu; 2005'te ikinci Gaziantep tesisini kurdu. Hürriyet'in 2008 haberine göre şirket 90 milyon YTL'lik Silivri yatırımıyla bisküvi, kraker ve keke giriyordu ve 2007 cirosu 220 milyon YTL idi. Yönetim Kurulu Başkanı İsmail Çoban o tarihte 100'den fazla ülkeye ihracat yapıldığını, ihracatın yüzde 98'inin Şölen markasıyla gittiğini söylüyordu.

Bu zincirde dikkat çeken şey şu: Ozmo, Şölen'in mutlak başlangıcı değil, çikolata üreten bir firmanın "çocuk" kategorisine açılan markası. Eti'nin Browni'si de benzer şekilde bisküvi firmasının kek yatırımından çıktı. İki ürünün hikâyesi birbirinden farklı yerlerde başlıyor ve çocukluk bellekte aynı rafa yerleşiyor.

Peki ne oldu?

Browni kaybolmadı. Eti'nin kek ailesi Topkek, Popkek, Paykek, Tartini ve Browni adlarıyla hâlâ üretiliyor. Şirketin 2024 cirosu Vikipedi'ye göre 56,49 milyar lira ve 72 ilde faaliyet gösteriyor. Ozmo da kaybolmadı, tersine büyüdü: Şölen'in Vikipedi sayfasına göre 2024 cirosu 395 milyon dolar. 2009'da İstanbul Silivri fabrikası devreye girdi.

Eti'nin tarihçesinde 1996'da ISO-9002 belgesi alındığı da yazıyor; yani Browni, ilk on yılında bir kalite yönetimi sisteminin içinde üretilmeye devam etti. Ürünün raftaki ömrünü belirleyen şey ise tarih sayfalarındaki satırlar değil, çocukların harçlıkla almaya devam etmesi oldu.

Kaybolan şey ürünler değil, onları birbirinden ayıran hafıza. Kimin hangi firmanın ürünü olduğunu ve hangi yıl çıktığını hatırlamak, markalar büyüdükçe zorlaşıyor.

Bir tarihi bulamamak, ürünün önemsiz olduğu anlamına gelmiyor. Ozmo'nun ilk yılını gösteren bir ambalaj ya da dönem reklamı olan biri varsa, bu yazıdaki tek belirsiz noktayı kapatabilir. O zamana kadar 1986 Browni için, 2007 de Ozmo'nun şirket tarafından anılan tanıtım yılı olarak not edilmiş durumda.

Hafıza köşesi

• "Ozmo, Eti'nin ürünüydü." Aslında değil. Ozmo, 1989'da Gaziantep'te kurulan Şölen'in markası.
• "Browni bir gofretti." Aslında değil. Eti'nin kendi tarihçesinde Browni, kek üretim hattında doğan ıslak kek olarak geçiyor.
• "Browni yabancı bir markaydı." Aslında Eti'nin ürünü. Tarif fikri ABD'den geliyor (1907 civarı), ama Türkiye'deki ürün Bozüyük'te 1986'da üretilmeye başlandı.

Sık sorulanlar

Eti Browni ne zaman çıktı?

Eti'nin tarihçesine göre Bozüyük tesislerinde kek hattı kurularak 1986'da Browni üretimi başladı. Bağımsız bir dönem kaydı bu çalışmada bulunamadı.

Ozmo kimin markası, hangi ülkenin?

Ozmo, 1989'da Gaziantep'te Çoban ailesi tarafından kurulan Şölen'in çocuk çikolatası markası. Türkiye merkezli, yerli bir firmaya ait.

Ozmo ne zaman çıktı?

Net kayıt yok. Hürriyet'in 2008 haberi şirketin Ozmo'yu 2007'de tanıttığını aktarıyor; başka anlatımlar çok daha eski bir yıla işaret ediyor. Kesin yıl için şirketin arşivi gerekiyor.

Browni gofret mi, kek mi?

Kek. Eti'nin kendi anlatımında Browni, Türkiye'nin ilk ıslak keki olarak geçiyor ve kek üretim hattında üretildi.

Eti ne zaman kuruldu?

Vikipedi'ye göre 1962'de Eskişehir'de Firuz Kanatlı tarafından kuruldu. Eti'nin kendi tarihçesi ilk bisküvi tesisinin 1961'de kurulduğunu söylüyor; iki tarih arasındaki fark tesis ile şirket kuruluşunun ayrı sayılmasından gelebilir.

Şölen ne zaman kuruldu?

1989'da Gaziantep'te Çoban ailesi tarafından. 1991'de ihracatı hızlandı, 1994'te İstanbul ofisini açtı.

İlgili neydi'ler

• Süpermarket Kasa Önü Şekerleri: Bir Nesil Neyi İsterdi?
• Okul Kantininin Tostu Neden O Kadar Lezzetliydi?
• Artık Üretilmeyen Çikolatalar ve Abur Cuburlar
• Eski Bayram Şekerleri: Markalar ve Bugün Ne Oldular?
• Çocukluk atıştırmalıkları kategorisi

Kaynaklar

• Eti (şirket) - Vikipedi
• Tarihte Eti - Halkla İlişkiler
• Browni - Vikipedi
• Chocolate brownie - Wikipedia
• Şölen (şirket) - Vikipedi
• Gaziantep'ten çikolatayla çıktı, Silivri'de kek ve bisküviye de girdi - Hürriyet
• Ozmo markası 70'i aşkın ülkede büyümesini sürdürüyor - Haber Dijital
• Herkese "var" dedirten lezzet - MediaCat