Çocukluğumuzun Kaybolan Meşrubatları: Fruko'dan Yedigün'e
O Neydi? Yazı İşleri6 dk okuma
Hiçbiri aslında tam anlamıyla kaybolmadı, el değiştirdi. Fruko 1967'de Tamek Gıda tarafından çıkarıldı ve 2002'de 100 milyon dolara PepsiCo'ya satıldı; bugün hâlâ PepsiCo'nun Türkiye portföyünde. Yedigün ise dünyadaki adı Mirinda olan, 1970'te PepsiCo'nun bünyesine kattığı markanın Türkiye'deki yerel adı ve o da raflarda duruyor. Asıl kaybolan örnekler başka yerde: Elvan Gazoz 1988'de üretimden tamamen kalktı ve ancak 2017'de geri döndü, Çamlıca Gazoz ise 1946'da kurulup 2015'te Japon DyDo Drinco'ya satıldı.
Bir bakkal dolabını hatırlayın: içinde her zaman aynı birkaç şişe vardı ve hangisinin orada olduğu, o mahallenin hangi büyük şirketle bayilik ilişkisi kurduğuna bağlıydı. Çocukken bunu bilmiyorduk; bildiğimiz tek şey kapağın nasıl açıldığı, şişenin ne kadar soğuk geldiği ve tadın nasıl olduğuydu.
Bu yazı dört markanın gerçek kayıtlarına dayanıyor: kuruluş yılları, satış rakamları, kimin kimi devraldığı. Amaç nostaljiyi büyütmek değil, "bu marka neden bir gün rafta yoktu" sorusunun arkasındaki ticari hikayeyi göstermek.
Asıl mesele: gazoz pazarının el değiştirme tarihi
Türkiye'deki gazoz pazarı 1980'lerden itibaren iki büyük kola devinin (Coca-Cola ve PepsiCo) şişeleme ağlarına bağlı yerel markalardan oluşan bir yapıya dönüştü. Bu yüzden "eski gazoz markaları nereye kayboldu" sorusunun cevabı çoğu zaman kapanma değil, satın alma.
Fruko bunun en net örneği. Tamek Gıda'nın 1967'de piyasaya sürdüğü marka, önce PepsiCo için şişeleme yapan bir üretici konumundaydı; 2002 yılının Mart ayında marka hakları doğrudan PepsiCo International'a devredildi ve devir bedeli 100 milyon dolar olarak açıklandı. Devir öncesinde Fruko'nun Türkiye genelinde 6 fabrikası ve 4 deposu bulunuyordu.
Yedigün'ün hikayesi farklı bir yönden aynı noktaya çıkıyor. Dünya çapındaki adı Mirinda olan bu portakallı gazoz, 1958'de İspanya'da piyasaya sürüldü ve 1970'te PepsiCo tarafından satın alındı; bugün 150'den fazla ülkede üretiliyor. Türkiye'de yıllardır "Yedigün" adıyla satılan bu marka, aslında hiç kaybolmadı; sadece küresel ismiyle değil yerel ismiyle anıldığı için "eski" bir marka gibi hissettiriyor.
Elvan Gazoz ve Çamlıca Gazoz ise bu ikilinin tam tersini gösteriyor: aile şirketi olarak kurulan, büyük bir kola devinin şişeleme ortağı olarak büyüyen, sonra o ortaklığın bitmesiyle sahipsiz kalan markalar. Elvan'ı üreten Has ailesi Coca-Cola'nın Türkiye'deki ilk şişeleyicilerinden biriydi; bu ortaklık bittiğinde markanın kendi başına ayakta durabilecek bir dağıtım ağı kalmamıştı. Çamlıca'da ise sorun ortaklığın bitmesi değil, yeni sahibinin dikkatini başka bir markaya (Cola Turka) yöneltmesiydi.
Dönem bağlamı: gazoz her masada bir yer tutardı
1970'ler ve 1980'lerde gazoz, bugünkü gibi onlarca çeşidin arasından seçim yapılan bir ürün değildi. Bir bakkal ya da bir lokanta genelde tek bir şişeleme ağına bağlıydı ve o ağın markası neyse sofrada o vardı. Misafir geldiğinde soğuk gazoz çıkarmak, bugünkü kolalı içecek ikramının o dönemdeki karşılığıydı.
Fruko'nun "On Yüz Bin Milyon Baloncuk" sloganlı reklamı ve oyuncu Seda Renda'nın yer aldığı kampanyalar, markanın 1980'lerdeki televizyon reklamcılığında ne kadar öne çıktığının göstergesi. PepsiCo'nun kendi kurumsal sayfasında marka "Türkiye'nin sosyal gazozu" olarak tanımlanıyor ve üç kuşaktır tüketiciyle buluştuğu vurgulanıyor.
Aynı dönemde Çamlıca Gazoz, İstanbul'da farklı bir kimlik taşıyordu. Ekrem ve Nazif Erkli kardeşlerin 1946'da Kadıköy'de kurduğu Çamlıca Alkolsüz İçecek Sanayi, 1950-1970 arasında hızla büyüdü, üretim önce Altunizade'ye sonra Adapazarı'na taşındı. Marka, Amerikan kolalarının yanında "yerli" kimliğiyle tüketicide farklı bir yer edindi.
Okul kantininde ya da mahalle bakkalında hangi gazozun bulunacağı, o dükkanın hangi toptancıyla çalıştığına bağlıydı; bir çocuk için bu, "bizim mahallenin gazozu" ile "komşu mahallenin gazozu" arasındaki fark gibi hissedilirdi. Doğum günlerinde masaya konan şişe sayısı, o evin o hafta hangi bakkaldan alışveriş yaptığını da ele veriyordu.
Somut detay: dört markanın kayıt defteri
| Marka | Kuruluş | Kurucu / ilk sahip | Dönüm noktası | Bugünkü durum |
|---|---|---|---|---|
| Fruko | 1967 | Tamek Gıda | 2002'de 100 milyon dolara PepsiCo'ya satıldı | PepsiCo portföyünde, hâlâ üretiliyor |
| Yedigün (Mirinda) | 1958 (İspanya) | Yerel üretici, sonra PepsiCo | 1970'te PepsiCo tarafından satın alındı | PepsiCo portföyünde, hâlâ üretiliyor |
| Elvan Gazoz | 1963 | Has ailesi / İstanbul Meşrubat Sanayi | 1988'de üretim durdu | 2017'de Elvan Gıda tarafından yeniden piyasaya sürüldü |
| Çamlıca Gazoz | 1946 | Ekrem ve Nazif Erkli | 2002'de Ülker'e, 2015'te DyDo Drinco'ya satıldı | Japon DyDo Drinco portföyünde, sınırlı görünürlükte |
Tablodaki dört markanın ortak noktası, hiçbirinin tek bir günde "kapandı" diye anons edilmemiş olması. Elvan'ın 1988'deki üretim durması bile aniden değil, Has ailesinin Coca-Cola şişeleme ortaklığından ayrılmasının ardından kademeli oldu.
Peki ne oldu?
Fruko ve Yedigün için cevap basit: ikisi de bugün PepsiCo'nun Türkiye kataloğunda duruyor, market raflarında bulunabiliyor. Yedigün'ün "Blue" gibi yeni varyantları bile üretiliyor; 250 ml'lik PET şişe formatı hâlâ satışta.
Elvan Gazoz'un hikayesi daha dramatik. Has ailesi Coca-Cola ile yollarını ayırınca marka 1988'de raflardan tamamen çekildi. Marka hakları yıllarca hukuki belirsizlikte kaldı; Elvan Gıda, Has ailesiyle yaptığı anlaşmanın ardından markayı Eylül 2017'de CNR Food İstanbul fuarında yeniden tüketiciye tanıttı. Yani bir kuşak, 29 yıl boyunca bu markayı hiç göremedi.
Çamlıca Gazoz'un kaderi farklı bir sona bağlandı. 2002'de Ülker'in eline geçen marka, Ülker'in 2003'te lansmanını yaptığı Cola Turka'ya odaklanmasıyla ikinci plana düştü; Cola Turka lansman sonrası kısa sürede yüzde 20'nin üzerinde pazar payına ulaşmasına rağmen iki markaya birden yatırım yapılmadı. 2015 yılında Cola Turka, Saka ve Çamlıca markalarının üçü birden Japon içecek şirketi DyDo Drinco'ya satıldı.
Hafıza köşesi
- "Fruko artık üretilmiyor." Üretiliyor, sadece Tamek'in değil PepsiCo'nun markası olarak. 2002'deki 100 milyon dolarlık devir bir kapanış değil bir el değiştirmeydi.
- "Yedigün eskiden vardı, şimdi yok." Yedigün hâlâ raflarda. Kaybolan bir şey varsa o da markanın dünya genelindeki gerçek adının (Mirinda) Türkiye'de pek bilinmemesi.
- "Elvan hiç geri gelmedi." Geldi, ama 29 yıl sonra. 1988'de üretimi duran marka, 2017'de Elvan Gıda eliyle yeniden raflara çıktı.
- "Çamlıca Gazoz Türk malı bir şirketin elinde." Artık değil. 2015'ten beri Japon DyDo Drinco'nun portföyünde.
Sık sorulanlar
Fruko hangi yıl çıktı ve ilk sahibi kimdi?
Fruko, 1967 yılında Tamek Gıda tarafından piyasaya sürüldü. Marka hakları 2002 yılının Mart ayında 100 milyon dolar karşılığında PepsiCo International'a devredildi.
Yedigün gazozu artık satılıyor mu?
Evet. Yedigün, dünya genelinde Mirinda adıyla bilinen ve 1970'te PepsiCo tarafından satın alınan markanın Türkiye'deki adı. Bugün de PepsiCo'nun Türkiye portföyünde yer alıyor ve "Blue" gibi yeni varyantlarla üretime devam ediyor.
Elvan Gazoz neden kayboldu, sonra ne oldu?
Elvan Gazoz'u üreten Has ailesinin Coca-Cola ile şişeleme ortaklığı sona erince marka 1988'de raflardan çekildi. Marka hakları uzun bir hukuki sürecin ardından Elvan Gıda'ya geçti ve marka Eylül 2017'de CNR Food İstanbul fuarında yeniden tüketiciyle buluştu.
Çamlıca Gazoz şu an kimin markası?
Çamlıca Gazoz, 1946'da Ekrem ve Nazif Erkli kardeşler tarafından kuruldu, 2002'de Ülker'e satıldı ve 2015'te Cola Turka ile Saka markalarıyla birlikte Japon içecek şirketi DyDo Drinco'ya devredildi.
Cola Turka ile Çamlıca Gazoz'un ilişkisi nedir?
İkisi de bir dönem Ülker'in gazlı içecek portföyündeydi. Ülker 2003'te Cola Turka'yı lanse edince markete asıl yatırımı ona yaptı, Çamlıca ikinci plana düştü; 2015'te ikisi aynı satışla DyDo Drinco'ya geçti.
İlgili neydi'ler
- Eski bayram şekerleri markaları ve bugün ne oldukları
- Artık üretilmeyen çikolatalar ve abur cuburlar
- 90'ların unutulmaz reklamları ve reklam müzikleri
- Çocukluk atıştırmalıkları arşivi