Susam Sokağı Türkiye'de Nasıl Başladı, Neden Bitti?

O Neydi? Yazı İşleri13 Eylül 20265 dk okuma

Kısa cevap

Susam Sokağı, TRT ile Amerikan yapımcı Children's Television Workshop'un ortak yapımı olarak 1989 yazında Ankara'da çekildi, 1989-1991 arasında ekrana geldi ve iki sezonda toplam 260 bölüm (130+130) tamamlandı. Dizi, yapımcısı Tekin Özertem'e göre "yeterince yerli bulunmadığı" yönündeki baskılar yüzünden 1991'de TRT programından tamamen çekildi; sonraki dokuz yıl yalnızca tekrarları ekrana geldi.

Sabah kahvaltısında televizyonun karşısına geçip Minik Kuş'un kızıl tüylerini, Kırpık'ın çöp tenekesinden çıkan homurtusunu ve Edi ile Büdü'nün bitmeyen kavgasını izlemiş olan bir kuşak var. O kuşak için Susam Sokağı, Amerikan yapımı bir çizgi dizi değil, Ankara'da gerçek bir sokakta, gerçek Türk oyuncularla çekilmiş yerli bir programdı.

Aslında ikisi birden doğruydu. Susam Sokağı, dünyaca ünlü Sesame Street'in (1969'dan beri yayında olan orijinal Amerikan yapımı) Türkiye'ye özgü uyarlamasıydı ve iki kurum arasındaki nadir görülen bir ortaklığın ürünüydü. Bu yazı, o ortaklığın nasıl kurulduğunu ve neden bu kadar erken bittiğini, gerçek tarihler ve rakamlarla anlatıyor.

Susam Sokağı aslında neydi

Susam Sokağı, TRT ile Amerikan yapımcı kuruluş Children's Television Workshop'un (CTW) ortak yapımıydı. Proje Türkiye tarafında yapımcı Tekin Özertem tarafından yürütüldü ve çekimler 1989 yazında Ankara'nın Kavaklıdere semtindeki Sefaretler Stüdyosu'nda başladı. CTW'nin finansmanı iki sezona bölünmüştü: ilk 130 bölüm için 825.000 dolar, ikinci 130 bölüm için 625.000 dolar ayrıldı. Toplamda iki yazda 260 bölüm tamamlandı ve dizi TRT'de hafta içi her gün, biri sabah biri akşam olmak üzere günde 2 kez yayınlandı.

Özertem'in yıllar sonra anlattığına göre, Amerikan orijinalinden yalnızca Edi ile Büdü kuklaları ve birkaç kum animasyonu doğrudan arşivden alındı; geri kalan her şey, sokak dekorundan insan karakterlere kadar, tamamen Türkiye'ye göre yeniden yazıldı. Bu, dizinin diğer ülke uyarlamalarına göre en özgün yönlerinden biriydi.

1989'un Türkiye'sinde bir çocuk programı ne ifade ediyordu

1989 Türkiye'sinde özel televizyon yoktu, tüm yayın TRT'nin tekelindeydi ve çocuklara yönelik yerli yapım sayısı bugüne göre çok azdı. Böyle bir ortamda, sokağı gerçek bir Ankara mahallesini andıran, kuklalarıyla ve şarkılarıyla okul öncesi çocuklara okuma yazmayı, sayıları ve günlük hayat kurallarını öğreten bir program, hızla evlerin gündelik ritmine oturdu.

Özertem'in ifadesine göre programın eğitici etkisi ölçülebilir düzeydeydi: dört yaşındaki çocuklar, Susam Sokağı'nı düzenli izleyerek beş yaş seviyesinin gerektirdiği bilgiye ulaşabiliyordu. Kendi ifadesiyle Türkiye'nin doğusunda ve kırsalında bazı kadınlar okuma yazmayı bu program sayesinde söktü. Bu, dizinin yalnızca bir eğlence programı değil, dönemin okul öncesi eğitim boşluğunu dolduran bir araç olarak görüldüğünü gösteriyor.

Kim kimdi: Susam Sokağı'nın kadrosu

Dizinin insan oyuncu kadrosu tamamen Türk oyunculardan oluşuyordu. Tahsin Usta tamirciyi, Zehra Teyze manavı, Nihat Amca kırtasiyeciyi, Sabiha Teyze terziyi canlandırıyordu. Zeynep Abla mahalledeki genç kadın rolündeydi, Hakan Abi ise gitarıyla dolaşan müzisyen gençti; bu karakteri Ankara Devlet Konservatuvarı'nın son sınıf öğrencisi Tolga Tecer oynuyordu. Tecer, dizideki ilk kazancıyla bir Fender Stratocaster gitar almış, sonradan Diyarbakır Devlet Tiyatrosu'na katılmış ve bugün Ankara'nın rock gruplarından Starfish ile Pangaea'da bas gitar çalıyor. Tecer'in babası, 1988'de vefat eden ünlü Türk sanat müziği sanatçısı Güneri Tecer'di.

Kukla kadrosunda ise Amerikan orijinalinin doğrudan çevirisi olan Edi ile Büdü'nün yanında, tamamen Türkiye'ye özgü yaratılmış karakterler vardı:

Minik Kuş - Big Bird'ün kızıl tüylü Türk hali
Kırpık - çöp bidonunda yaşayan, huysuz Oscar the Grouch uyarlaması
Kurbağacık - Kermit the Frog'un Türkçe karşılığı
Kurabiye Canavarı - orijinal isimle birebir aynı, sadece Türkçe konuşan hali
Açıkgöz - meraklı ve sakar Grover uyarlaması

Peki ne oldu?

Susam Sokağı, 1991'de TRT'nin yayın akışından tamamen çekildi. Özertem'in yıllar sonra verdiği röportajlara göre asıl gerekçe bütçe değil, dizinin "yeterince yerli/milli bulunmaması" yönünde kendini milliyetçi tanımlayan çevrelerden gelen baskıydı; bu baskı sonucunda TRT dizinin devamını getirmedi. Dizi bittikten sonra da TRT ekranlarında dokuz yıl boyunca tekrar bölümler yayınlanmaya devam etti, yani izleyicinin çoğu için "bitiş" aslında 1991'de değil 2000'lerin başında hissedildi.

Sesame Street markası dünya genelinde büyümeyi sürdürdü. 2012'de, orijinal dizinin sahne turu formatı olan bir gösteri, Doğa Koleji işbirliğiyle Türkiye'ye geldi; 28 Kasım - 2 Aralık 2012 tarihleri arasında İstanbul'da TİM Maslak Show Center'da sahnelendi. Etkinlik öncesinde Edi ile Büdü kuklaları Doğa Koleji'nde çocuklarla buluşturuldu, seslendirmeyi Stüdyo Ares'te Oktay Kaynarca ile Hakan Meriçliler üstlendi, müzik yönetmenliğini Emre Yılmaz yaptı. Ancak bu, TRT'deki 1989-1991 yapımının bir devamı değil, global markanın ayrı bir etkinliğiydi; kırk yılı aşkın geçmişi ve 140 ülkede 160 milyondan fazla izleyiciye ulaşan bir franchise'ın parçasıydı.

Bugün TRT'nin arşiv bölümleri zaman zaman TRT Nostalji temalı yayınlarda ve YouTube'daki resmî TRT arşiv paylaşımlarında yeniden karşımıza çıkıyor, ama 1989-1991 formatındaki orijinal yapım artık üretilmiyor.

Hafıza köşesi

"Susam Sokağı uzun yıllar TRT'de yeni bölümlerle yayınlandı." Aslında yeni çekim yalnızca 1989 ve 1990 yazlarıyla sınırlıydı; sonraki dokuz yıl ekrana gelen her şey tekrardı.
"Dizi doğrudan Amerikan orijinalinin Türkçe dublajıydı." Aslında Özertem'in kendi ifadesiyle yalnızca Edi-Büdü kuklaları ve birkaç kum animasyonu orijinalden geldi, geri kalan sokak, karakterler ve senaryolar Türkiye için sıfırdan yazıldı.
"Program bütçe yetersizliğinden kapandı." Aslında Özertem'in anlattığına göre asıl neden mali değil, dizinin "yeterince milli olmadığı" yönündeki siyasi/toplumsal baskıydı.

Sık sorulanlar

Susam Sokağı kaç yıl yayınlandı?

Yeni bölümler 1989-1991 arasında, yani iki sezon boyunca çekildi ve yayınlandı. Dizinin tekrarları ise TRT ekranlarında dokuz yıl daha, 2000'lerin başına kadar sürdü.

Susam Sokağı toplam kaç bölüm çekildi?

İki sezonda toplam 260 bölüm çekildi: ilk sezon 130 bölüm, ikinci sezon 130 bölüm. Bölümler 1989 ve 1990 yazlarında Ankara'da kaydedildi.

Susam Sokağı'nın Türk kuklaları kimlerdi?

Edi ve Büdü doğrudan Amerikan orijinalinden geldi. Minik Kuş, Kırpık, Kurbağacık ve Açıkgöz ise Türkiye'ye özgü olarak tasarlandı; Kurabiye Canavarı ise adı ve karakteriyle birebir orijinaline sadık kaldı.

Susam Sokağı'nı bugün nerede izleyebilirim?

Dizinin orijinal 1989-1991 bölümleri TRT'nin resmî arşiv paylaşımlarıyla zaman zaman YouTube'da yeniden yayınlanıyor. Düzenli bir yayın akışı olarak ekrana gelmiyor, arşiv niteliğinde izlenebiliyor.

İlgili neydi'ler

Kaynaklar

Paylaş:WhatsApp X