Türkiye'nin İlk Yerli Otomobili Anadol Nasıl Doğdu, Neden Üretimi Durdu?
O Neydi? Yazı İşleri5 dk okuma
Anadol, Otosan'ın İngiliz Reliant ve Ogle Design firmalarıyla kurduğu ortaklıkla tasarlandı, motor ve şanzımanı Ford'dan geldi. İlk otomobil 19 Aralık 1966'da üretim bandından indi, satışa 28 Şubat 1967'de çıktı. 1966-1984 arasında yaklaşık 63 bin binek Anadol üretildi; üretim 1984'te durdu çünkü Otosan, Ford'la yaptığı yeni lisans anlaşması kapsamında çelik gövdeli Ford Taunus'u üretmeye geçti ve Anadol, Tofaş ile Renault'nun rekabeti karşısında pazar kaybediyordu.
Türkiye'nin ilk seri üretim otomobili sıfırdan bir Türk tasarımı değildi. Otosan, 1959'da Koç Holding ile Ford Motor Company'nin ortaklığıyla kurulmuştu ve otomobili tasarlamak için İngiltere'deki iki firmayla anlaştı: gövdeyi Ogle Design çizdi, prototipi Reliant geliştirdi. Motor, şanzıman ve şasi teknolojisi Ford'dan alındı. Ortaya çıkan araç, ithal otomobillerin çok altında bir fiyata, yerli montajla üretilen bir binekti.
Otosan'ın kurucu ekibi, prototipi 1965'in Aralık ayında İngiltere'den kara yoluyla Türkiye'ye getirtti. İki İngiliz test sürücüsü Alpler'i aşarak 63 saatlik bir yolculuk sonunda İstanbul'a ulaştı ve araç 22 Aralık 1965'te Sanayi Bakanlığı yetkilileri tarafından incelendi. Aradan tam bir yıl geçmeden, seri üretim başladı.
Reliant'tan gelen fiberglas gövde
Anadol'un en ayırt edici özelliği gövdesiydi: çelik değil, fiberglas ve polyester. Bu malzeme seçimi tesadüf değildi. Reliant, İngiltere'de zaten Regal ve Robin gibi fiberglas gövdeli araçlar üreten bir uzman firmaydı ve bu teknoloji, Türkiye'de henüz kurulu olmayan bir çelik damgalama (pres) hattına ihtiyaç duymadan seri üretime geçmeyi mümkün kılıyordu.
Ogle Design'ın başındaki tasarımcı Tom Karen, FW5 kod adıyla anılan prototipin dış hatlarını çizdi. Fiberglas kalıpların üretimi çelik kalıplara göre çok daha az yatırım gerektiriyordu; bu da Otosan'a, devasa bir pres tesisi kurmadan bir otomobil markası çıkarma imkânı verdi. Motor tarafında ise iş, tamamen Ford'undu: ilk A1 modeli, Ford Anglia kökenli 1,2 litrelik Ford Kent motoruyla geliyordu.
1 Aralık 1966'da, Nihat Atasagun'un başındaki imalat ekibi mavi renkli üç Anadol'u tamamladı. Resmi seri üretim bandından ilk araç 19 Aralık 1966'da indi ve satış 28 Şubat 1967'de başladı. Fiyatı 26.800 TL, o dönemin kuruyla yaklaşık 1.050 İngiliz sterliniydi - ithal bir otomobile göre çok daha erişilebilir bir rakamdı.
1966'nın Türkiye'sinde otomobil neye çözümdü
O yıllarda Türkiye'de özel otomobil sahipliği dar bir kesimle sınırlıydı ve yollarda dolaşan araçların büyük bölümü ithaldi. İthal bir otomobilin fiyatı, gümrük vergileriyle birlikte ortalama bir ailenin bütçesinin çok üstündeydi. Otosan'ın hedefi, montaj hattında yerli işçilikle üretilen ve gümrük yükü taşımayan bir aracı, göreli olarak erişilebilir bir fiyata piyasaya sürmekti.
Anadol'un fiberglas gövdesi bu hedefe hizmet ediyordu: çelik pres hattı kurmanın maliyeti ve süresi olmadan, Türkiye'de fiilen üretilen bir otomobil çıkarmak mümkün oluyordu. Aynı zamanda motor gibi kritik parçaların Ford'dan gelmesi, güvenilirlik konusunda ithal araçlarla kıyaslanabilir bir standardı garanti ediyordu. Anadol, bu haliyle "tam yerli" değil, montajı ve gövdesi yerli, motoru ve şanzımanı Ford lisanslı bir hibrit projeydi.
Modelden modele Anadol
Anadol, 1966'dan 1984'e kadar birbirinden farklı yedi gövde tipiyle üretildi. Rakamlar kaynaktan kaynağa küçük farklar taşısa da genel tablo şöyle:
| Model | Üretim yılları | Yaklaşık adet | Not |
|---|---|---|---|
| A1 | 1966-1975 | ~19.700 | İlk model, iki kapılı |
| A2 | 1970/71-1981 | ~35.700 | Dört kapılı, en çok satan |
| STC-16 | 1973-1975 | 176 | Spor/ralli modeli |
| SV-1600 | 1973-1982 | ~6.500 | Beş kapılı station wagon |
| Böcek | 1975-1977 | ~200 | Açık üstü hobi aracı |
| A8-16 / SL981 | 1981-1984 | ~1.013 | Son binek model |
| Otosan P2 500 | 1971-1991 | ~36.900 | Pikap, binekten sonra da üretildi |
SV-1600, dünyanın ilk beş kapılı fiberglas gövdeli station wagon otomobillerinden biri sayılıyor. STC-16 ise düşük üretim adedine rağmen 1990'lara kadar ralli pistlerinde adından söz ettirmeye devam etti. 1966-1984 arasında üretilen binek Anadol'ların toplamı yaklaşık 63 bin adede, pikap dahil toplam üretim ise 100 bin adedin üzerine çıkıyor.
Peki ne oldu?
Anadol'un binek üretimi 1984'te sona erdi. Bunun tek bir sebebi yoktu, birkaç gelişme üst üste bindi. Otosan, Ford Motor Company ile yaptığı yeni lisans anlaşması kapsamında çelik gövdeli Ford Taunus'u üretmeye başladı ve bu, fabrikanın kapasitesini ve stratejisini Anadol'dan uzaklaştırdı. Aynı dönemde Tofaş'ın ürettiği Murat modelleri ve Renault'nun yerli üretime geçen araçları, Anadol'un tek yerli alternatif olma avantajını ortadan kaldırdı. Fiberglas gövde hakkında yıllar içinde biriken asılsız söylentiler - kaza anında "parçalanır" gibi iddialar - de markanın imajına zarar verdi.
Otosan'ın P2 500 pikap versiyonu ise binek üretimi durduktan sonra da bantta kalmaya devam etti ve 1991'e kadar üretildi. Otosan bugün Ford Otosan olarak faaliyetini sürdürüyor; şirket artık Anadol değil, Ford markalı binek ve ticari araçlar üretiyor. Anadol markası resmi olarak geri dönmedi ama klasik otomobil meraklıları arasında canlı bir koleksiyon kültürü var: özellikle A1 ve STC-16 modelleri, restore edilip ralli ve klasik otomobil etkinliklerinde hâlâ yol alıyor.
Hafıza köşesi
- "Anadol tamamen Türk mühendisliğiyle tasarlandı." Değil. Gövde tasarımı İngiliz Ogle Design'a, prototip geliştirme Reliant'a, motor ve şanzıman teknolojisi Ford'a aitti. Yerli olan, montaj hattı ve gövde üretimiydi.
- "Fiberglas gövde ucuz ve dayanıksızdı." Malzeme seçimi maliyet avantajı sağlasa da dönemin çelik pres hattı kurmadan seri üretime geçmesini sağlayan bilinçli bir mühendislik kararıydı; Reliant zaten İngiltere'de aynı teknolojiyle araç üretiyordu.
- "Anadol'u Tofaş rekabeti tek başına bitirdi." Tofaş ve Renault rekabeti önemli bir etkendi ama Otosan'ın Ford'la yaptığı yeni üretim anlaşması ve çelik gövdeli Taunus'a geçiş kararı da üretimin durmasında belirleyiciydi.
- "Anadol'un tüm üretimi 1984'te bitti." Binek modeller 1984'te durdu ama Otosan P2 500 pikap versiyonu 1991'e kadar üretilmeye devam etti.
Sık sorulanlar
Anadol hangi yıl üretilmeye başlandı?
İlk Anadol, 19 Aralık 1966'da Otosan'ın İstanbul'daki fabrikasında üretim bandından indi. Satışa ise 28 Şubat 1967'de çıktı, fiyatı 26.800 TL'ydi.
Anadol'u kim tasarladı?
Gövde tasarımı İngiliz Ogle Design firmasından Tom Karen'e ait. Prototipi ise yine İngiliz bir firma olan Reliant geliştirdi; motor, şanzıman ve şasi teknolojisi Ford'dan geldi.
Anadol'un üretimi neden durduruldu?
Otosan'ın Ford'la yaptığı yeni lisans anlaşması kapsamında çelik gövdeli Ford Taunus'a geçmesi, Tofaş ve Renault'nun yerli üretime başlamasıyla artan rekabet ve fiberglas gövde hakkındaki asılsız söylentiler bir araya gelince binek Anadol üretimi 1984'te durdu.
Toplam kaç Anadol üretildi?
1966-1984 arasında yaklaşık 63 bin binek Anadol üretildi. Otosan P2 500 pikap versiyonu ayrıca 1991'e kadar üretilmeye devam etti; ikisi toplandığında rakam 100 bin adedin üzerine çıkıyor.
Anadol'un en çok satan modeli hangisiydi?
Dört kapılı A2 modeli, 1970'lerin başından 1981'e kadar üretildi ve yaklaşık 35 bin adetle Anadol'un en çok satan modeli oldu.
İlgili neydi'ler
- Sümerbank neden kapandı?
- Telsim, Aria, Aycell: Eski GSM operatörlerine ne oldu?
- YTL neden kalktı?
- Arşiv kategorisi