Telsim, Aria, Aycell: Eski GSM Operatörlerine Ne Oldu?

O Neydi? Yazı İşleri10 Ağustos 20264 dk okuma

Üçü de yok artık. Telsim 2006'da Vodafone'a dönüştü, Aria ile Aycell 2004'te birleşip Avea adını aldı, Avea ise 2016'da Türk Telekom markası içinde eridi. Yani soruyu kısa cevaplamak gerekirse: bu üç isim satın alınma, birleşme ve marka konsolidasyonu zincirinin içinde kayboldu, şirketlerin altyapısı ve abone tabanı bugün hala kullanımda ama tabelalar değişti.

Iridium Flare over Victoria Fountain, Old Steine

Görsel: Dominic's pics - CC BY

Telsim: ikincilikten TMSF'ye

Türkiye'de GSM çağı 1994'te başladı. Turkcell mart ayında ilk GSM operatörü olarak yayına girdi, Telsim ise iki ay sonra onu takip etti ve uzun süre ülkenin ikinci büyük operatörü oldu. Telsim, Uzan Grubu'na aitti ve 1990'ların sonunda milyonlarca aboneye ulaşan güçlü bir markaydı. Cem Yılmaz'ın oynadığı reklam filmleri, dönemin en çok konuşulan reklamları arasındaydı.

İşler 2003-2004'te Uzan Grubu'nun İmar Bankası'ndan kaynaklanan mali çöküşüyle bozuldu. Telsim'e, sahibi Uzan Grubu'nun borçları yüzünden Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF) tarafından 13 Şubat 2004'te el konuldu. Şirket yıllarca TMSF yönetiminde kaldı, sonunda satışa çıkarıldı. 28 Aralık 2005'te yapılan açık artırmaya 7 firma başvurdu, en yüksek teklifi 4,55 milyar dolarla İngiliz telekomünikasyon devi Vodafone verdi.

Devir teslimden sonra marka bir gecede kaybolmadı, kademeli gitti. Şirket önce "Telsim Vodafone" adını geçici olarak kullandı, bu ad 24 Mayıs 2006'da resmen "Vodafone Türkiye" oldu. Bayilerdeki tabela değişimi de yavaş ilerledi: 2007'nin ilk aylarında Telsim Cep Shop tabelaları tek tek Vodafone'a çevrildi ve süreç 31 Mart 2007'de tamamlandı.

Aria ve Aycell: aynı dönemin iki rakibi

1990'ların sonunda pazar iki oyunculu kalmayacaktı. Ulaştırma Bakanlığı, GSM 1800 bandında iki yeni lisans için ihaleye çıktı. Bunlardan birini İş Bankası ile İtalyan Telecom Italia Mobile'ın ortaklığı olan İş-TIM kazandı, ihale bedeli 2 milyar 525 milyon dolar olarak açıklandı. Şirket Aria markasıyla 2001'in ilk çeyreğinde yayına girdi.

Diğer lisans ise devlete, yani Türk Telekom'a verildi. Ulaştırma Bakanlığı'nın Mart 2000'deki ihalesiyle GSM 1800 işletme lisansı Türk Telekomünikasyon A.Ş.'ye verildi ve bunun üzerine 8 Ocak 2001'de ayrı bir sermaye şirketi olarak Aycell kuruldu. Aycell, kamu sermayeli tek GSM operatörü olarak piyasaya girdi ama ilk yılından itibaren büyük zarar etti; 2001'de kaydettiği zarar 53 trilyon eski lirayı buldu.

Peki ne oldu: Avea nasıl doğdu

Aycell'in mali tablosu sürdürülemez hale gelince çözüm rakibiyle birleşmekte bulundu. 8 Nisan 2004'te Aria ile birleşti ve ortaya yeni bir marka kimliği çıktı: Avea. İsim de tesadüf değildi, Aria ve Aycell'in baş harfleri arasına "ve" takısı konarak oluşturulmuştu. Birleşmenin hemen ardından iki marka bir süre paralel yaşadı, abonelerin şebekeleri karşılıklı açıldı, sonra tek çatı altında toplandılar.

Avea, kuruluşundan itibaren Türk Telekom ile Telecom Italia Mobile'ın ortak kontrolündeydi. Türk Telekom'un kendisi de 2005'te özelleştirilip Ojer Telekomünikasyon'a geçince, Avea'nın hisse yapısı da zamanla tek elde toplandı. 2015'te İtalyan tarafın payı da Türk Telekom'a geçti ve marka birleşmesi kaçınılmaz hale geldi. Son adım 26 Ocak 2016'da geldi: Avea, tüm faaliyetlerini ana şirketi Türk Telekom'a devrederek tüzel kişilik olarak sona erdi.

Bugün ne durumda

Üç markanın da tüzel kişiliği artık yok ama alt yapısı ve abone tabanı kayıp değil. Telsim'in şebekesi ve aboneleri Vodafone Türkiye'nin bugünkü omurgasının parçası. Aria ile Aycell'in mirası ise Avea üzerinden Türk Telekom'un mobil koluna, yani bugünkü Türk Telekom Mobil'e (eski adıyla kısa süre "TT Mobil İletişim Hizmetleri A.Ş.") geçti. Yani hat numaraları, baz istasyonları, hatta bazı çalışanlar hala sistemde, sadece logo ve fatura üstündeki isim değişti.

Aria/Aycell/Avea/Türk Telekom reklam arşivini bir arada izlemek isteyenler için gerçek bir nostalji durağı var: Aria | İlk Reklamları | Atv | Nostalji

Hafıza köşesi

Birçok kişi Telsim ile Aria'yı aynı dönemde karıştırır çünkü ikisi de 2000'lerin başında yoğun reklam kampanyaları yürütüyordu, oysa Telsim 1994'ten beri vardı ve Aria henüz 2001'de doğmuştu, aralarında yedi yıl fark var. Bir başka yaygın yanlış hatırlama: Aycell'in devlet şirketi olduğunu unutup onu da özel bir girişim sanmak. Oysa Aycell, Türk Telekom'un doğrudan kurduğu, kamu sermayeli tek GSM markasıydı ve tam da bu yüzden battığında kamuoyunda büyük tartışma yarattı. Avea isminin nereden geldiğini de çoğu kişi bilmez: sıradan bir pazarlama uydurması değil, iki eski markanın adının harfiyen birleşiminden doğmuş bir isim.

Kontörlü hat, jeton, tuşlu telefon derken bu operatörlerin reklam sloganları da dönemin hafızasına kazındı; benzer bir test için reklam sloganları hafıza testine göz atabilirsiniz. GSM pazarının şekillendiği o yıllar aynı zamanda Türkiye'de büyük özelleştirme dalgasının da dönemiydi, bu konuda Sümerbank neden kapandı yazısı benzer bir hikaye anlatıyor. Enflasyonun sıfırlarla boğuştuğu o dönemin parasal tarafını merak edenler için de YTL neden kalktı yazımıza bakabilir.

Kaynaklar

Paylaş:WhatsApp X