Türk Filmlerindeki Dublaj Sesleri Kime Aitti?
O Neydi? Yazı İşleri5 dk okuma
Yeşilçam'ın yıldızlarına çoğu zaman başka sanatçılar ses verdi. Kadın yıldızlar için en çok anılan isim Jeyan Mahfi Ayral Tözüm (1928-2023); erkek yıldızlar için Abdurrahman Palay (1923-2002). Evrensel'e göre Tözüm, Türkan Şoray, Filiz Akın, Belgin Doruk, Fatma Girik gibi isimleri seslendirdi. Vikipedi'ye göre Palay, Yılmaz Güney, Cüneyt Arkın, Ediz Hun, Orhan Gencebay ve Kadir İnanır'ı seslendirdi.
Eski bir Türk filminde konuşan ağızla ekrandaki yüzün aynı kişiye ait olmaması, bugün şaşırtıcı geliyor. Oysa Yeşilçam'da bu sıradan bir işti. Oyuncu kamera karşısında rolünü oynar, sesi ise sonradan stüdyoda başka bir sanatçı verirdi.
Bu yazı, o seslerin sahiplerinden ikisini kaynaklarıyla anlatıyor. Neden yerli filmlerin sesinin sonradan verildiğini açıklayan bir kaynak bulamadık, o yüzden sebep yazmadık. Hangi sanatçının hangi filmde kime ses verdiğini gösteren eksiksiz bir liste de açtığımız kaynaklarda yok; elimizde yalnızca adı geçen örnekler var.
Kadın yıldızların sesi: Jeyan Mahfi Ayral Tözüm
Evrensel'in yayımladığı yazıya göre Fatma Mesanet Jeyan Ayral, 6 Ağustos 1928'de İstanbul'da doğdu; oyuncu Necdet Mahfi Ayral'ın kızıydı. 1938'de çocuk yaşta Muhsin Ertuğrul'un yönettiği Ibsen oyunu Peer Gynt'te Solveig rolüyle ilk kez sahneye çıktı. Tiyatro kariyerinin 1938'den 1983'e, yani 45 yıl sürdüğünü söylüyor. Sinemada 8 filmde oynadı; son filmi, Zeki Müren'in ilk filmi Beklenen Şarkı oldu.
Dublaja, Mahmut Moralı ve Samiye Hün'ün yönlendirmesiyle Mutlu Günler filminde başladı. Yazı onu, Adalet Cimcoz ve Nevin Akkaya ile birlikte Yeşilçam yıldızlarının başlıca ses sahipleri arasında sayıyor. Seslendirilen isimler arasında Sezer Sezin, Cahide Sonku, Muhterem Nur, Belgin Doruk, Türkan Şoray, Fatma Girik, Filiz Akın ve Hülya Koçyiğit geçiyor. Aynı yazıya göre şarkı sahnelerini çoğunlukla Belkıs Özener ve Sevim Şengül seslendiriyordu.
Eşi ses mühendisi Rauf Tözüm 1978'de bir trafik kazasında öldü. Kızları İris Tözüm.
Ölümünün yaşı kaynaklarda tutmuyor. Evrensel, 29 Ekim 2023'te 94 yaşında bir huzurevinde öldüğünü yazıyor; Yeni Birlik Gazetesi'nin DHA'dan aktardığı haber ise 96 yaşında öldüğünü söylüyor. Doğum tarihi 1928 doğruysa 95 yaş çıkar; hangisinin doğru olduğunu belirleyemedik. Aynı habere göre arkadaşı Sermet Erkin onun 67 oyunda başrol oynadığını anlattı. Erkin, Gülşen Bubikoğlu ve Hülya Koçyiğit'in seslendirilen isimler listesine girmesine itiraz etti. Habere göre Tözüm'ün cenaze töreni Zincirlikuyu Camii'nde yapıldı, Zincirlikuyu Mezarlığı'na defnedildi.
Erkek yıldızların sesi: Abdurrahman Palay
Türkçe Vikipedi'ye göre Abdurrahman Palay 7 Mayıs 1923'te İstanbul'da doğdu, 14 Nisan 2002'de 78 yaşında öldü. 1951'de "Saat 6 Tiyatrosu"nda profesyonel olarak başladı. 1952'de Mahmut Moralı'nın desteğiyle Şehir Tiyatroları'na girdi. 1954'ten itibaren sinemada oynamaya ve seslendirme yapmaya başladı. Madde, onun Yılmaz Güney, Cüneyt Arkın, Ediz Hun, Orhan Gencebay, Kadir İnanır, Göksel Arsoy ve Ümit Besen gibi sanatçıları seslendirdiğini ve seslendirme yönetmenliği yaptığını belirtiyor.
Moralı adı iki hikâyede de geçiyor: Tözüm'ü dublaja yönlendirenlerden biri o, Palay'ı Şehir Tiyatroları'na sokan da. Yani iki sanatçı aynı tiyatro çevresinden geliyordu.
"Nayır, nolamaz, nevet" nereden çıktı?
Vikipedi, Palay'ın kendine özgü telaffuzuyla Türk sinemasına "n'ayır, n'olamaz, n'Alev" gibi sözcükler kazandırdığını yazıyor. Bu söyleyişin sebebine dair bir açıklama Türkgün'ün aktardığı habere göre Tözüm'den geliyor: Palay yavaş konuşurdu ve dublaj alırken elini çenesinin altına koyardı; bu duruş kelimelerin farklı çıkmasına yol açtı. Haber yalnızca bu tek anlatıma dayanıyor, başka bir kaynak göstermiyor. Biz de onu kesin bilgi değil, bir tanıklık olarak aktarıyoruz.
Sahnede başladılar
İki ismin ortak yanı tiyatro. Tözüm hakkındaki Evrensel yazısına göre konservatuvar ya da resmî oyunculuk eğitimi almadı; yanında çalıştığı yaşlı tiyatrocuları gerçek öğretmenleri olarak anıyordu. Beyoğlu Kız Lisesi'ni bitirdi. Adı olan Jeyan'ı babası Necdet Mahfi Ayral vermişti; yazıya göre Farsça bir sözcük ve aslan kükremesi anlamına geliyor. Dublajı tiyatronun yanında ikinci iş olarak gördüğünü ve söyleşi sırasında hâlâ yaptığını anlatıyor.
Palay'ın babası Şemsettin lokanta sahibi, annesi Fethiye ev hanımıydı; üç erkek kardeşi vardı. Vikipedi'ye göre 1964'te kendi adını taşıyan bir tiyatro topluluğu kurdu, sonra Arena Tiyatrosu'nda rol aldı. 1963'ten sonra senaryo yazarlığına ve film yönetmenliğine yöneldi. Madde 14 tiyatro oyunu sayıyor; aralarında Hamlet, Othello ve Cyrano de Bergerac var. Ölümünden önceki yıllarda pansiyon işletti.
Bu iki hayat hikâyesi, sesin neden bu kadar tiyatrolu çıktığına dair bir ipucu veriyor ama kanıt değil. Yeşilçam'ın yapay sayılan konuşma biçimini tiyatro kökenine bağlayan bir kaynak açmadık.
Peki ne oldu?
Yeşilçam'ın sesi olan sanatçıların çoğu perdede yüzleriyle anılmadı. Tözüm'ün cenazesi hakkında Evrensel'in aktardığı Erkin'in eleştirisi, törende yalnızca beş tiyatro sanatçısının bulunduğunu, Hülya Koçyiğit'in ise bir çelenk gönderdiğini söylüyor. Bir dönemin sesini taşıyan insanların ölümlerinin bu kadar az konuşulması, dublajın görünmeyen emeğini de anlatıyor.
Çizgi filmler ve yabancı yapımlar için de dublaj ayrı bir hikâye; o bölümleri aşağıdaki ilgili yazılarda bulabilirsin.
Hafıza köşesi
- "Dublaj yalnızca yabancı filmlere yapılırdı." Kaynaklar Tözüm ve Palay'ın Türk yıldızlarını seslendirdiğini anlatıyor; Tözüm'ün seslendirdiği adlar arasında Şoray, Akın ve Girik gibi yerli oyuncular var.
- "Şarkı sahnelerini yıldızlar kendi söylerdi." Evrensel'e göre şarkı sahnelerini çoğunlukla Belkıs Özener ve Sevim Şengül seslendirdi.
- "Nayır nolamaz Yeşilçam'ın ortak şivesiydi." Vikipedi bu söyleyişi Palay'a bağlıyor; yani her sanatçının değil, bir sesin imzasıydı.
Sık sorulanlar
Yeşilçam filmlerinde oyuncuların sesi neden başkasına aitti?
Bunun sebebini açtığımız kaynaklarda bulamadık. Kaynaklar yalnızca uygulamanın var olduğunu, Tözüm ve Palay gibi sanatçıların birçok yıldızı seslendirdiğini anlatıyor.
Yeşilçam'ın kadın yıldızlarına kim ses verdi?
Evrensel'e göre Jeyan Mahfi Ayral Tözüm, Adalet Cimcoz ve Nevin Akkaya başlıca isimlerdi. Sezer Sezin, Cahide Sonku, Muhterem Nur, Belgin Doruk, Türkan Şoray, Fatma Girik, Filiz Akın ve Hülya Koçyiğit seslendirilenler arasında sayılıyor.
"Nayır, nolamaz" sözü kimden kaldı?
Vikipedi'ye göre Abdurrahman Palay'ın telaffuzundan. Türkgün'ün aktardığı habere göre Tözüm, Palay'ın dublaj alırken elini çenesinin altına koyduğunu ve bunun kelimeleri değiştirdiğini anlattı.
İlgili neydi'ler
- Çizgi filmlerdeki Türkçe şarkılar kimin sesiydi?
- Voltran, Şirinler, Kaptan Planet: 80-90'ların dublaj efsaneleri
- Eşkıya filmi nerede çekildi?
- Zerda dizisinin jenerik müziğini kim söylüyor?
- Eski filmler arşivi