Sana Margarin, Vita, Bizim Yağ: Mutfaktan Kaybolan Markalara Ne Oldu?

O Neydi? Yazı İşleri19 Ekim 20265 dk okuma

Kısa cevap

Listedeki markaların hepsi kaybolmadı. Sana margarin 1952'de üretilmeye başlandı, 5 Ocak 1953'te Bakırköy'deki fabrikası açıldı ve bugün de satılıyor; sahibi Flora Food Group (eski adıyla Upfield). Vita da fiyat karşılaştırma sitelerinde listede. Unilever margarin işini 2018'de satmıştı. "Bizim Yağ" için ise üretici ve sahiplik bilgisini doğrulayan bir kaynak bulamadık. Kaybolan, markalardan çok margarinin sofradaki yeri oldu.

"Mutfaktan kaybolan markalar" listesine bu üçlüyü koyanlar çoğu zaman kaybolan şeyin marka değil, kullanım alışkanlığı olduğunu fark etmiyor. Sana ve Vita hâlâ raflarda. Değişen, margarinin ekmek üstüne ve pastaya girme sıklığı.

Bu yazı o yüzden "ne oldu" sorusuna markadan markaya ayrı cevap veriyor ve kanıtı olmayan yerde duruyor.

Asıl mesele: Sana nasıl başladı?

Türkçe Vikipedi'ye göre Sana markası Türkiye'de 1952'de üretilmeye başlandı ve 5 Ocak 1953'te Bakırköy'de fabrika açıldı; sayfa onu Türkiye'nin ilk margarini olarak anıyor. Sabah gazetesinde Cintay'ın yazısı da aynı yılı veriyor: 1953'te Unilever Vita ve Sana'yı çıkardı ve Bakırköy Margarin Fabrikası üretime başladı. Yıl farkı küçük: biri üretimin başlangıcını, diğeri fabrikanın açılış tarihini kastediyor olabilir; sayfalar bunu açıklamıyor.

Yazıya göre başlangıçta Vita daha çok satıyordu. 1970'te Sana onu geçti ve 1989'da rekor satışa ulaştı. Yazıda bu rekor, dünyada en çok satan margarin olarak anılıyor; rakam verilmiyor ve biz doğrulayamadık.

İstanbul Bilgi Üniversitesi'nde Fevzican Abacıoğlu'nun 2020 tarihli yüksek lisans tezi (danışman Özge Samancı) konuya akademik bakıyor: margarinin 1950'lerde Türkiye'de yeni duyulan bir ürün olduğunu, 1960'lardan itibaren temel gıda maddesine dönüştüğünü ve 1990'lardan itibaren piyasadan çekildiğini ele alıyor. Burada "piyasadan çekilen" şey markalar değil, ürünün sofradaki payı olarak okunmalı, çünkü marka listeleri hâlâ sürüyor.

Dönem bağlamı: margarin evlere nasıl girdi?

Sana'nın pazarlama tarihi Vikipedi sayfasında ayrıntılı. 1956-1960 arasında yemek kitapları yayımlandı; ilki "Can Boğazdan Gelir" adlı tarif kitabı. Kitaplar, margarin ambalajlarının kulakçıklarının gönderilmesiyle elde ediliyordu. 1960'larda Çevik Ali çizgi romanları çıktı ve kadınlardan oluşan ilk tüketici araştırma ekibi kuruldu. 1970'lerde çocuk felcine karşı Sağlık Bakanlığı ile çalışıldı; 1971-1982 arasında 7 ilkokul yaptırılıp Milli Eğitim Bakanlığı'na teslim edildi.

1980'lerde Sana Mutfak Şenlikleri başladı ve 29 Ekim 1984'te Çorlu fabrikası açıldı. 1990'lar ve 2000'lerde televizyon programları yapıldı, 80 ilde 80 kişiye otomobil hediye edildi, "Çat Kapı Sana" ile ev ziyaretleri düzenlendi, 6 yıl boyunca 56 konser verildi. Markanın 60. yılında "İyi Beslenmek İyi Gelecek" projesi, TOÇEV iş birliğiyle başlatıldı.

Kulakçık ve tarif kitabı mantığı, bugünün sadakat programlarının erken bir biçimi gibi okunabilir: ambalajı gönderiyorsun, karşılığında kitap alıyorsun. Bunu bir yorum olarak söylüyoruz, Vikipedi sayfası böyle adlandırmıyor. Sayfanın açıkça yazdığı, kitapların ambalaj kulakçıklarının gönderilmesiyle elde edildiği.

Bu pazarlama biçimi marka hatırasını da açıklıyor. Birçok kişi Sana'yı yağın kendisinden çok kitaptan, çizgi romandan ya da televizyon programından hatırlıyor. Hafıza ürüne değil, ürünün çevresine bağlanmış. Bu yüzden markalar raflarda dururken bile "kayboldu" izlenimi doğabiliyor.

Somut detay: kimin elinde, nerede satılıyor?

Sahiplik zinciri şöyle. İngilizce Vikipedi'deki Upfield maddesine göre Unilever, margarin ve yayılabilir yağ işini Aralık 2017'de KKR'nin 6,8 milyar euroluk teklifiyle satmayı kabul etti; satış Temmuz 2018'de tamamlandı. Şirketin adı Eylül 2024'te Flora Food Group oldu. Türkçe Vikipedi'ye göre Sana'nın şimdiki sahibi Flora Food Group, önceki sahibi Unilever. Ürün çeşitleri Sana Klasik, Sana Hamurişi, Sana Tereyağı Lezzeti ve Sana Ekmeküstü.

Akakçe'nin margarin sayfasında Vita, Sana, Bizim, Becel, Teremyağ ve Sabah markaları listeleniyor; en çok satanlar arasında Vita Bitkisel Susuz Margarin 2 lt ve Sana Margarin 250 gr görünüyor. Aynı sitede "Bizim Ayçiçek Yağı" da yer alıyor. Bizim'in kimin markası olduğunu ve tarihini yazan bir kaynak bulamadık.

Kısa özet:

Marka	Durum	Kaynak
Sana	Satılıyor, sahibi Flora Food Group	Vikipedi
Vita	Fiyat sitesinde listede	Akakçe
Bizim	Fiyat sitesinde "Bizim Ayçiçek Yağı" listede, sahiplik bilinmiyor	Akakçe

Peki ne oldu?

Soruya üç cevap veriyoruz. Sana kaybolmadı, sahibi değişti. Vita kaybolmadı, en azından fiyat karşılaştırma sitelerinden silinmedi. Bizim için kesin bir şey söyleyemiyoruz.

Bir markanın hâlâ yaşayıp yaşamadığını kendiniz kontrol etmek istiyorsanız, fiyat karşılaştırma sitelerine ve ürün ambalajındaki üretici adına bakmak ilk adım; marka tescilini TÜRKPATENT kayıtlarında aramak ikinci adım. Biz Bizim için bu ikinci adıma ulaşamadık.

Sahibin değişmesi ambalajdaki küçük yazıyı da değiştirir. Unilever döneminde üretici adı Unilever idi, 2018'den sonra Upfield, 2024'ten sonra Flora Food Group. Tüketici açısından marka aynı kalır, arkasındaki şirket adı değişir. Bu yüzden "Sana hâlâ Unilever ürünü" gibi eski bilgiler dolaşımda kalabiliyor.

Kaybolan şey sofradaki yer. Tez, margarinin 1990'lardan sonra gerilediğini söylüyor ama gerekçe tez özetinde yok. Bu yüzden "tereyağına geçildi" ya da "sağlık endişesi arttı" gibi bir neden yazmıyoruz.

Hafıza köşesi

"Sana artık yok." Var. Vikipedi ürün çeşitlerini ve Bakırköy ile Çorlu fabrikalarını sayıyor.
"Sana hâlâ Unilever'in." Hayır. Unilever margarin işini 2018'de KKR'ye (Upfield) sattı; bugünkü sahibi Flora Food Group.
"Vita ve Sana aynı şeydi." İkisi de aynı yılın, 1953'ün ürünleri olarak anılıyor ama ayrı markalardı. Sabah'taki yazıya göre başlangıçta Vita daha çok satıyordu, Sana 1970'te onu geçti.

Sık sorulanlar

Sana margarin ne zaman çıktı?

1952'de üretilmeye başlandı, Bakırköy'deki fabrika 5 Ocak 1953'te açıldı. Çorlu fabrikası 29 Ekim 1984'te açıldı.

Sana margarin hâlâ üretiliyor mu?

Evet. Fiyat karşılaştırma sitelerinde Sana Margarin 250 gr en çok satanlar arasında. Sahibi Flora Food Group.

Sana ile Vita arasındaki fark neydi?

İkisi de Sabah'taki yazıya göre 1953'te Unilever'in çıkardığı ürünler. Başlangıçta Vita daha çok satıyordu, 1970'te Sana onu geçti. Aralarındaki ürün farkını anlatan bir kaynak bulamadık.

Bizim Yağ kimin markası?

Üretici bilgisini doğrulayan bir kaynak bulamadık. Bu yüzden bir şirket adı yazmıyoruz.

İlgili neydi'ler

Kaynaklar

Paylaş:WhatsApp X