Gima'dan Bugünkü Migros'a: Türkiye'de Süpermarket Zincirlerinin Tarihi

O Neydi? Yazı İşleri10 Ekim 20265 dk okuma

Kısa cevap

Türkiye'nin ilk ulusal süpermarket zinciri Gima, 1956'da Ankara'da kuruldu ve ilk şubesi 25 Mart 1957'de Cumhurbaşkanı Celal Bayar ile Başbakan Adnan Menderes'in katıldığı törenle açıldı. Migros 1954'te İstanbul Belediyesi ile İsviçre Migros ortaklığıyla kuruldu, ilk sabit mağazasını 16 Aralık 1957'de Beyoğlu Balık Pazarı'nda açtı. Gima 3 Mayıs 2005'te CarrefourSA'ya satıldı, Migros ise Eylül 2025 itibarıyla 81 ilde 3.720 mağazaya ulaştı.

Bugün bir markete girip rafları gezmek o kadar sıradan ki, bunun bir zamanlar devlet ve belediye eliyle çözülmeye çalışılan bir "gıda arzı" meselesi olduğunu unutmak kolay. Türkiye'de süpermarket fikri tüccarın değil kamunun elinden çıktı: Gima üreticiyi tüketiciye aracısız bağlamak için, Migros ise İstanbul'da ucuz ve düzenli gıda sağlamak için kuruldu. İki kurumun yarım yüzyılı aşan hikâyesi, bugünkü Migros'a giden yolun aslında iki ayrı başlangıçtan geçtiğini gösteriyor.

Bu yazıda hangisinin önce açıldığını, Gima'nın 2005'te nasıl satıldığını, Migros'un nasıl el değiştirdiğini ve Gima adının 2017'de neden geri geldiğini sırayla anlatıyorum. Kaynaklar arasında tarih ayrımı olan yerleri de belirttim.

Asıl mesele: iki farklı kamu girişimi, tek bir amaç

Migros, 1954'te İstanbul Belediyesi ile İsviçre Migros Kooperatifler Birliği'nin ortaklığıyla kuruldu. Fikir, İsviçre'de "ucuzluğun kralı" sloganıyla tanınan Migros'tan alındı. Vikipedi'de şirketin dönemin İstanbul Valisi ve Belediye Başkanı Fahrettin Kerim Gökay eliyle açıldığı yazıyor.

Gima ise iki yıl sonra, 1956'da Ankara'da "Gıda İhtiyaç Maddeleri Anonim Şirketi" adıyla bir kamu iktisadi teşekkülü olarak kuruldu. Amacı, tarım kooperatiflerinin ürünlerini tüketiciye doğrudan ulaştırmaktı. Yeni Şafak'taki Yaşar Sungu yazısına göre Gima başlangıçta Ziraat Bankası başta olmak üzere kamu kuruluşlarının ve özel girişimin ortaklığıydı. İlk şubesi 25 Mart 1957'de, Bayar ve Menderes'in katıldığı törenle açıldı. Yani Türkiye'nin ilk süpermarketi İstanbul'da değil, Ankara'daydı.

Dönem bağlamı: kamyonla satılan market

Migros'un ilk yılları market sözcüğünden uzaktı. Şirket 45 kamyonla işe başladı ve ilk üç yıl boyunca İstanbul'u dolaşarak satış yaptı. Sungu'nun yazısı seyyar satışın 1 Ekim 1955'te başladığını söylüyor; Hürriyet ve Migros'un kendi kurumsal sayfası şirketin kuruluşunu 1954 olarak veriyor. Sabit satış noktası fikri 1957'de kabul edildi. İlk Migros mağazası 16 Aralık 1957'de Beyoğlu Balık Pazarı'nda açıldı, yani Gima'nın ilk şubesinden yaklaşık dokuz ay sonra. Ardından Bakırköy, Koska, Aksaray, Teşvikiye ve Eminönü'nde mağazalar geldi.

Bakkalda, manavda, kasapta ayrı ayrı yapılan alışveriş ve pazarlıkla belirlenen fiyatlar bu iki kurumun getirdiği yeniliğin karşısındaki dünyayı anlatıyor. Sabit fiyat ve tek çatı altında çeşit, 1950'lerin Türkiye'sinde yeni bir şeydi. Kızılay'daki Gima binası da bu yüzden Ankaralılar için uzun süre bir buluşma noktası olarak hatırlandı.

Somut detaylar: iki zincirin yıl yıl yolu

1954: Migros kuruldu.
1955: Migros seyyar satışa başladı (Sungu'nun tarihi; öteki kaynaklar kuruluşu 1954 veriyor).
1956: Gima kuruldu.
25 Mart 1957: İlk Gima Ankara'da açıldı.
16 Aralık 1957: İlk sabit Migros mağazası Beyoğlu Balık Pazarı'nda açıldı.
1975: Migros'un çoğunluk hisseleri Koç Grubu'na geçti.
1988: Migros o tarihe kadar yalnızca İstanbul'da çalışıyordu; bu yıl İzmir'e açıldı.
1991: Migros halka arz edildi.
1996: Fiba Holding Gima'nın çoğunluk hissesini aldı. Aynı yıl Gima, Türkiye'nin ilk taksitli market alışverişine olanak veren kart olan Supercard'ı çıkardı.
1996-1997: Migros'ta her hafta bir mağaza olmak üzere 103 mağaza açıldı.
1997: Gima telefonla sipariş ve eve teslim hizmeti "Alo Gima"yı (444 10 00) başlattı.
1999: Gima "Sen-Al Market"le çevrimiçi satışa girdi; aynı yıl Migros'un 244 mağazası, 6 bin çalışanı vardı ve yılda 50 bin ton sebze-meyve, 12 bin ton et satıyordu.
3 Mayıs 2005: Gima, Endi ile birlikte CarrefourSA'ya satıldı.
10 Haziran 2007: Gima, CarrefourSA Express adını aldı.
2008: Koç Holding, Migros'taki yüzde 50,83'lük hissesini BC Partners kontrolündeki Moonlight Capital'e sattı.
2009: Migros Türk, Moonlight ile birleşti ve şirketin adı Migros Ticaret A.Ş. oldu.
2015: Anadolu Grubu, Migros'un kontrolünü alan MH Perakendecilik'in yüzde 80,5'ini satın aldı; bu, şirkette yüzde 40,25'lik dolaylı pay demekti.

2005 satışı: rakamlar ve Koç'un tepkisi

Milliyet'in aktardığına göre satış bedeli 120,36 milyon dolardı. Bunun 20 milyon doları peşin, 100,36 milyon doları beş taksitle ödendi. Satıcı, Hüsnü Özyeğin'in Fiba Holding'iydi, alıcı ise Sabancı Holding'in yüzde 40, Carrefour'un yüzde 60 payı olduğu CarrefourSA. Fiba Grubu şirketlerinden alınan Gima hissesi yüzde 60,178'di; Endi'nin ise yüzde 56'sı 12,5 milyon dolara satıldı, Gima'nın zaten yüzde 44 payı vardı. O gün Gima'nın 76 süpermarketi, Endi'nin 50 indirim mağazası vardı ve CarrefourSA'nın toplam mağaza sayısı 398'e çıktı.

Koç Grubu bu satışa "iş etiğine uyulmadığı" gerekçesiyle tepki gösterdi; çünkü Migros ile fiyat dahil her konuda anlaşmaya varılmıştı. Yani Gima'yı Migros'un satın alması çok yaklaşmış, son anda başka bir alıcıya gitmişti.

Peki ne oldu?

Gima markası 10 Haziran 2007'de CarrefourSA Express olarak kapandı, ancak hikâye orada bitmedi: 30 Mayıs 2017'de CarrefourSA, Ankara Keçiören'de Kuyubaşı'nda "Gima" adlı nostaljik bir mağaza açtı. Sözcü'nün haberine göre karar, müşterilerden gelen sürekli talep üzerine verildi.

Migros ise Eylül 2025 itibarıyla 81 ilde 3.720 mağaza işletiyor: 3.385 Migros, 229 Macrocenter, 105 Mion ve 1 Petimo; toplam kapalı alan 3.367.441 metrekare. Şirketin kurumsal sayfası ise 2024 sonu için 3.621, 2025 sonu için 3.792 mağaza veriyor. 3.720 ile 3.792 arasındaki fark, Vikipedi'nin Eylül verisi ile kurumsal sayfanın yıl sonu verisinden geliyor.

Hafıza köşesi

"İlk süpermarket İstanbul'da, Migros'tur." Aslında 25 Mart 1957'de Ankara'da açılan Gima, Migros'un ilk sabit mağazasından (16 Aralık 1957) dokuz ay önce açıldı. Migros'un ilk yılları seyyar satışla geçti.
"Gima küçük, yerel bir zincirdi." Aslında Gima, kapanmadan önce 30 ilde 76 mağazayla ulusal ölçekli bir kamu kökenli zincirdi.
"Gima 2005'te yok oldu." Aslında 2005 satış tarihi; marka adı 10 Haziran 2007'ye kadar yaşadı, 2017'de Keçiören'de bir mağazayla geri döndü.

Sık sorulanlar

Gima ne zaman kuruldu, ilk şubesi ne zaman açıldı?

Gima 1956'da Ankara'da kuruldu. İlk şubesi 25 Mart 1957'de, Cumhurbaşkanı Celal Bayar ve Başbakan Adnan Menderes'in katıldığı törenle açıldı.

Gima'yı kim, kaç dolara satın aldı?

Fiba Holding, Gima'yı 3 Mayıs 2005'te CarrefourSA'ya sattı. Milliyet'in aktardığı bedel 120,36 milyon dolardı; bunun 20 milyon doları peşindi.

İlk Migros mağazası nerede açıldı?

16 Aralık 1957'de Beyoğlu Balık Pazarı'nda. Migros bundan önce 45 kamyonla İstanbul'u dolaşarak satış yapıyordu.

Migros şu an kimin?

Koç Holding 2008'de payını sattı. Anadolu Grubu 2015'te MH Perakendecilik'in yüzde 80,5'ini alarak şirkette yüzde 40,25'lik dolaylı pay edindi; Migros'un kurumsal sayfası Anadolu'nun 2017'de MH Perakendecilik'in tamamının sahibi olduğunu, 2021 sonrasında halka açık payın yüzde 49,18'e çıktığını belirtiyor.

İlgili neydi'ler

Kaynaklar

Paylaş:WhatsApp X