Disket Kaç MB'tı? 3,5 İnçlik Diskin Kısa Tarihi

Bu rakamı bugünkü ölçülerle karşılaştırmak öğretici: telefonunuzla çektiğiniz tek bir fotoğraf çoğu zaman üç dört diskete sığmaz. Bir şarkı yaklaşık üç disket eder. Bir dizi bölümü için birkaç yüz disket gerekir.

Ama disket çıktığında bu kapasite dar değil, cömertti. Sorun disketin küçülmesi değil, dosyaların büyümesiydi.

Kapasiteler yıl yıl

Disket tek bir şey değil, kırk yıla yayılmış üç ayrı boy ve içlerinde de yoğunluk kademeleri. Yaygın olanların dökümü:

Boy	Tür	Yıl	Kapasite
8 inç	salt okunur	1971	81,6 KB
8 inç	çift yüz, çift yoğunluk	1977	962-1.184 KB
5,25 inç	tek yoğunluk	1976	87,5 KB
5,25 inç	çift yoğunluk	1978	360-800 KB
5,25 inç	yüksek yoğunluk	1982	1.200 KB
3,5 inç	çift yoğunluk (DD)	1983	720 KB
3,5 inç	yüksek yoğunluk (HD)	1986	1.440 KB
3,5 inç	genişletilmiş yoğunluk (ED)	1988	2.880 KB

İlk disketi 1971'de IBM çıkardı ve 8 inçlikti; bugünkü ölçekle bir kahve altlığından büyüktü ve 81,6 KB tutuyordu. 5,25 inçliği 1976'da Shugart Associates küçülttü. 3,5 inçlik sert kabuklu biçim 1983'te, Sony'nin tasarımı etrafında yirmi bir şirketin oluşturduğu bir uzlaşmayla standartlaştı.

2,88 MB'lık ED disketi de vardı ve 1988'de Y-E Data tarafından çıkarıldı, ama hiç yaygınlaşmadı. Piyasa 1,44'te durdu.

Neden 1,44 gibi tuhaf bir sayı?

Çünkü o rakam iki ölçü sisteminin karışmasından doğan melez bir sonuç. Disket 1.474.560 bayt tutuyor. Bunu 1024'e bölerseniz 1440 kilobayt çıkıyor. 1440'ı bu kez 1000'e bölerseniz 1,44 "megabayt" oluyor.

Yani aynı hesapta hem 1024 hem 1000 kullanılmış. Değeri baştan sona ikilik sistemle yazarsanız 1,41 MiB, baştan sona onluk sistemle yazarsanız 1,47 MB çıkar. Etikette yazan 1,44 ikisi de değil.

Bu, bilgisayar tarihinde kapasite birimlerinin nasıl karıştığının en bilinen örneği. Bugün "1 TB disk aldım ama 931 GB görünüyor" şikâyetinin kökeni de aynı ikilik/onluk karışıklığı.

Köşedeki o kilit neydi?

3,5 inçlik disketin bir köşesinde kaydırılabilen küçük bir plastik parça vardı. Bu parça bir deliği açıp kapatıyordu. Delik açıkken disket yazma korumalıydı: veri okunabiliyor ama silinemiyor, üzerine yazılamıyordu. Parçayı kaydırıp deliği kapattığınızda disket yeniden yazılabilir hale geliyordu.

Sürücü bunu elektronik olarak değil, mekanik bir algılayıcıyla anlıyordu. Bu yüzden kırılan sürgüyü bantla kapatmak gerçekten işe yarıyordu: disket yeniden yazılabilir oluyordu.

5,25 inçliklerde mantık terstiydi. Kenarda bir çentik vardı ve çentik açıksa disket yazılabilirdi; çentiği bantla kapattığınızda yazma koruması devreye giriyordu. Aynı işi iki boy tam ters yönde yapıyordu ve bu, disket değiştiren herkesin en az bir kez yanıldığı yerdi.

Disketin en büyük sorunu: güvenilmezlik

Disket manyetik bir ortamdı ve manyetik alandan etkileniyordu. Hoparlörün üstüne bırakılan, çantada anahtarla taşınan, güneşte kalan disket veri kaybediyordu.

Bu yüzden dönemin en yaygın alışkanlığı iki kopya taşımaktı. Önemli bir dosyayı tek diskete koymak risk sayılırdı ve haklı bir korkuydu: "disket okunamıyor" hatası, bir gecelik emeğin silinmesi anlamına geliyordu.

İkinci sorun hızdı. 1,44 MB'lık bir disketi baştan sona okumak dakikalar sürüyordu; sürücünün tırtıklı sesi o beklemenin sesiydi.

Peki ne oldu?

Disketi USB bellek öldürdü ama asıl darbe daha önce geldi. Yazılımlar büyüdükçe kurulumlar onlarca diskete yayıldı; sırayla disket değiştirerek yapılan kurulum yarım saati bulabiliyordu. 650 MB taşıyan CD, aynı işi tek parçada gördü.

Donanım tarafındaki kırılma 1998'de geldi: Apple, o yıl çıkardığı iMac G3'ü disket sürücüsü olmadan sattı ve bu karar dönemin en çok tartışılan tasarım tercihlerinden biri oldu. Bir on yıl içinde disket sürücüsü masaüstü bilgisayarlarda da standart olmaktan çıktı.

Son perde 2011'de kapandı: 1983'ten beri disket üreten Sony, Mart 2011'de üç buçuk inçlik altı modelinin de satışını durdurdu.

Yine de disket bir yerde hâlâ yaşıyor: kaydet simgesi. Pek çok programda kaydetme düğmesi hâlâ bir disket çizimi. Bugün o simgeye basan çocukların çoğu çizimin neyi gösterdiğini bilmiyor.

Hafıza köşesi

• "Disketler her zaman siyah plastikti." Değildi. Renkli disketler yaygındı; renk çoğunlukla dosyaları sınıflandırmak için kullanılırdı.
• "Formatlamak veriyi tamamen siler." Hızlı format aslında dosya listesini siliyordu, verinin kendisi bir süre daha diskette duruyordu. Kurtarma programları tam buradan besleniyordu.
• "1,44 MB az sayılırdı." Çıktığında değil. Bir metin dosyası birkaç kilobayttı; 1,44 MB yüzlerce belge demekti.
• "Disket 1,44 MB'tır, tartışma yok." Etiket öyle diyor ama hiçbir ölçü sistemine göre tam olarak öyle değil. Doğrusu 1.474.560 bayt.

Sık sorulanlar

Disket kaç MB?

3,5 inçlik yüksek yoğunluklu disket 1,44 MB, yani 1.474.560 bayt taşır. Aynı boyun daha eski çift yoğunluklu sürümü 720 KB'tır. 5,25 inçlik disketler ise 360 KB ile 1,2 MB arasında değişir.

Disket kaç fotoğraf alır?

Bugünkü bir telefon fotoğrafı çoğu zaman 3-5 MB olduğu için tek diskete sığmaz; bir fotoğraf için üç dört disket gerekir. Disket devrinin düşük çözünürlüklü görüntüleri ise onlarca adet sığabiliyordu.

Disket ne zaman üretimden kalktı?

Sony, 1983'ten beri sürdürdüğü disket üretimini Mart 2011'de sonlandırdı. Disket sürücüsünün bilgisayarlardan çıkışı ise daha erken başladı: Apple 1998'de iMac G3'ü disket sürücüsüz sattı.

Disketteki delik ne işe yarardı?

3,5 inçlik disketin köşesindeki kaydırılabilir parça bir deliği açıp kapatıyordu. Delik açıkken disket yazma korumalı oluyor, kapalıyken yeniden yazılabiliyordu. 5,25 inçlikte ise mantık tersti: kenardaki çentik açıkken disket yazılabilirdi.

Kaydet simgesi neden disket?

Simge, kaydetme işleminin fiilen diskete yazmak anlamına geldiği dönemde yerleşti ve arayüz alışkanlığı olarak kaldı. Disket ortadan kalktı, simge kalmaya devam etti.

İlgili neydi'ler

• İnternet kafe kuşağının 10 ortak anısı
• Walkman neslinin 12 ortak anısı
• Napster, Kazaa, LimeWire: MP3 indirme devri nasıl bitti?
• Teletext neydi?
• Eski teknolojiler arşivi

Kaynaklar

• Floppy disk - kapasite tablosu, yoğunluk kademeleri ve yazma koruması mekanizması
• IBM History: The floppy disk - 1971 tarihli ilk 8 inçlik disk
• Computer History Museum - manyetik depolama koleksiyonu
• Disket - Türkçe teknik tanım