Ataribox mu Atari mi? Türkiye'de Atari Salonları Neydi?

O Neydi? Yazı İşleri22 Ekim 20265 dk okuma

Kısa cevap

İkisi de Atari, ama aynı şey değil. Atari 2600, Eylül 1977'de "Video Computer System" adıyla çıkan ev konsoluydu. Ataribox ise Haziran 2017'de E3'te gösterilen, Mart 2018'de Atari VCS adını alan ve Haziran 2021'de genel satışa çıkan yeni bir cihazdı. Türkiye'de "atari salonu" denen yerler ise çoğunlukla jetonlu oyun makineleri bulunduran oyun salonlarıydı; ev konsolu Atari 2600'ü 1984'te ME-TA lisansla üretti.

"Atari" Türkiye'de bir marka adından çok bir tür adına dönüştü. Konsolu olmayan çocuk "atari salonuna" gidiyordu, orada oynanan oyun çoğu zaman Atari'nin değildi. Bu yazı üç şeyi ayırıyor: şirketin kendi konsolu, onun Türkiye'deki lisanslı hikâyesi ve salonların kendisi.

Kaynaklarda bulamadığımız yerde duruyoruz. Özellikle salonların ülke genelindeki sayısı ve kapanış yılları için güvenilir bir sayı bulamadık, bu yüzden yazmıyoruz.

Asıl mesele: Atari 2600 ve Ataribox aynı cihaz mı?

İngilizce Vikipedi'ye göre Atari 2600 Eylül 1977'de Atari Video Computer System (VCS) adıyla Kuzey Amerika'da çıktı. Kasım 1982'de Atari, 5200 modelini çıkarırken VCS'nin adını Atari 2600 olarak değiştirdi. Yaşam boyu yaklaşık 30 milyon konsol sattığı tahmin ediliyor ve üretimi 1992'de bitti.

Ataribox ise bambaşka bir cihaz. Atari VCS maddesine göre Haziran 2017'de E3'te "Ataribox" adıyla gösterildi, 14 Aralık 2017'de planlanan ön siparişler aynı gün ertelendi, Mart 2018'de GDC'de adı Atari VCS oldu. 30 Mayıs 2018'de Indiegogo'da ön siparişler açıldı ve ilk gün 2,25 milyon doların üzerinde toplandı. Cihaz AMD işlemcili ve Linux tabanlı AtariOS'la çalışıyor; sevkiyat Aralık 2020'de geri bağışçılara yapıldı, genel satış Haziran 2021'de başladı.

İki cihazı birleştiren tek şey ad: VCS ismi, 1977'deki Video Computer System'e gönderme.

Atari VCS'nin donanımı

İngilizce Vikipedi'ye göre Atari VCS, 2 çekirdekli ve 4 iş parçacıklı bir AMD Ryzen Embedded R1606G işlemci kullanıyor; saat hızı 2,6 GHz'den 3,5 GHz'e çıkıyor. 800 modelinde 8 GB, 400 modelinde 4 GB bellek ve 32 GB depolama var. Eylül 2017'de açıklanan beklenen fiyat 249 ile 299 dolar arasıydı. Mart 2019'da çıkış yıl sonuna ertelendi ve işlemci yükseltildi; Ekim 2019'da tasarımcı Rob Wyatt projeden ayrıldı; Mart 2020'de COVID-19 yeni bir gecikme getirdi.

Genel satış 10 Haziran 2021'de Avustralya ve Yeni Zelanda'da, 15 Haziran'da dünya genelinde başladı. Çıkış fiyatları Onyx Base için 139,99, All-In paketi için 199,99 dolardı.

Dönem bağlamı: Türkiye'ye Atari nasıl geldi?

Leiden Üniversitesi'nde 10 Nisan 2025'te Ivo Furman'ın yaptığı "What's New?!" konuşmasının özetine göre ev bilgisayarları ve konsollar, 24 Ocak 1980'de duyurulan ekonomik liberalleşmenin hemen ardından Türkiye'ye girmeye başladı. 1984'te Atari Inc., yerel elektronik şirketi ME-TA (Meta Elektronik Endüstri) ile lisans anlaşması yaptı. Konsollar İstanbul'da üretilip Shaub-Lorenz satış ağıyla dağıtıldı.

Özet, ME-TA'nın konsollara yalnızca kendi oyunlarının çalışmasını sağlayan bir donanım kilidi koyduğunu, buna "en eski bölge kilitlerinden biri" dediğini yazıyor. Tüketiciler bu kilidi aşmak için konsolları değiştirdi; ME-TA'nın gazete uyarıları işe yaramadı. Konsol üretimi iki yıl içinde bitti, şirketin kendisi ise 1994'teki iflasına kadar sürdü.

Aynı dönemin başka bir bağlamı da şu: Atari Inc. 1983'te büyük zarara uğramıştı ve Temmuz 1984'te Warner, Atari'nin tüketici elektroniği ve ev bilgisayarı varlıklarını 240 milyon dolara Jack Tramiel'e sattı (İngilizce Vikipedi). Yani Türkiye'deki lisans, Atari'nin kendi ülkesinde zor günler yaşadığı bir döneme denk geldi.

Somut detay: lisanslı Türkçe oyunlar

Furman'ın özetine göre ME-TA oyunların Türkçe adlarıyla sürümlerini de sattı:

Pac-Man: Dobişko
Space Invaders: Uzay Korsanları
Missile Command: Füze Savaşları

Pac-Man'in Atari 2600 sürümü, 1982'de çıkan ve yaklaşık 8 milyon adet satan konsolun en çok satan oyunuydu; ama eleştirmenler onu salon versiyonuna benzemediği için eleştirdi (İngilizce Vikipedi).

Atari salonu neydi?

Bu başlıktaki ifade, şirketten çok bir mekânı anlatıyor. Salon kültürünün bir örneği Ankara'daki Fantasyland. Yeni Ankara'nın 1 Haziran 2026 tarihli haberine göre Kızılay'da Selanik Caddesi'nde 1991'de hizmete başladı, yaklaşık 410 metrekarelik alanda üç kata çıktı ve bugün yaklaşık 100 oyun makinesi ve simülatörü var. Haberde Street Fighter, Mortal Kombat, King of Fighters, Tekken, Metal Slug ve Cadillacs and Dinosaurs anılıyor. Haber "atari salonu" demiyor, "oyun salonu" ve "arcade" diyor; yani halk dilindeki ad ile kayıtlardaki ad ayrı.

Salonların ülke genelindeki sayısına, jeton fiyatlarının yıllara göre değişimine dair bir kaynak bulamadık. Salonların neden azaldığını sitemizde jetonlu oyun salonları neden kapandı? yazısında anlattık.

Peki ne oldu?

Atari 2600'ün üretimi 1992'de bitti. ME-TA'nın konsol üretimi 1984'teki anlaşmadan itibaren iki yıl içinde bitti ve şirket 1994'te iflas etti. Ataribox ise Atari VCS olarak 2021'de çıktı; İngilizce Vikipedi, 2020'nin dördüncü çeyreği itibarıyla 10.000'in üzerinde satış bildirildiğini, donanım gelirinin 2021'deki yaklaşık 2,44 milyon dolardan 2022'de yaklaşık 212.000 dolara indiğini yazıyor. Aralık 2022'de Atari ilk üretici ortağıyla ilişkisini bitirdi.

Hafıza köşesi

"Atari salonundaki oyunlar Atari'nindi." Aslında salonlarda Street Fighter ya da Tekken gibi başka firmaların makineleri vardı; "atari" kelimesi türün adına dönüşmüştü.
"Ataribox eski Atari'nin geri dönüşü." Aslında Atari VCS yeni bir donanım: AMD işlemcili ve Linux tabanlı AtariOS'la çalışıyor, 1977'deki cihazın devamı değil; ortak olan yalnızca ad (İngilizce Vikipedi).
"Türkiye'de Atari bir yıl sürdü." Aslında Furman'ın özetine göre konsol üretimi iki yıl içinde bitti, ME-TA ise 1994'e kadar vardı.

Sık sorulanlar

Atari 2600 ne zaman çıktı?

Eylül 1977'de Atari Video Computer System adıyla çıktı. Kasım 1982'de adı Atari 2600 oldu ve üretimi 1992'de bitti.

Ataribox ile Atari VCS aynı şey mi?

Evet. Cihaz Haziran 2017'de Ataribox adıyla gösterildi, Mart 2018'de Atari VCS adını aldı ve Haziran 2021'de genel satışa çıktı.

Atari Türkiye'de üretildi mi?

Evet, 1984'te ME-TA lisansıyla İstanbul'da Atari 2600 üretildi ve Shaub-Lorenz ağıyla dağıtıldı. Üretim yaklaşık iki yıl sürdü.

Atari salonu ne demek?

Halk dilinde jetonlu oyun makinelerinin bulunduğu oyun salonu demek. Kaynaklarda genellikle "oyun salonu" ya da "arcade" geçiyor; örnek olarak Ankara'daki Fantasyland 1991'de açıldı.

İlgili neydi'ler

Kaynaklar

Paylaş:WhatsApp X