Yıl 1997: O Yıl Ne İzledik, Ne Yedik, Ne Dinledik?

1997 takvimlerde sıradan bir yıl gibi dururken aslında üç ayrı cephede birden hareketliydi: siyasette Şubat ayında başlayan ve haziranda hükümet değişikliğiyle sonuçlanan bir süreç, popüler kültürde iki büyük yıldızın aynı yıl içinde birbirine yakın çıkardığı albümler, evlerde ise kasetçaların yanına yavaş yavaş girmeye başlayan cep telefonu ve internet kafe gibi yeni alışkanlıklar.

Bu yazı o yılı üç eksende topluyor: televizyon ve gündem, müzik, ve gündelik hayata sızan teknoloji. Her başlıkta geçen tarih ve rakam, o dönemin resmî kayıtlarından ya da dönemin haberlerinden alındı; net kaydı bulunmayan anılar "net kayıt yok" diye işaretlendi, uydurma tarih yok.

Yılın gündemi: 28 Şubat'tan Galatasaray'a

Yıl siyasi anlamda sert başladı. 28 Şubat 1997'de Milli Güvenlik Kurulu, dönemin Başbakanı Necmettin Erbakan'ın hükümetine bir dizi karar imzalattı; bu süreç sonradan "postmodern darbe" olarak anıldı, çünkü tank sokağa inmedi, kararlar toplantı salonunda alındı. Erbakan istifasını Haziran ayında verdi, 30 Haziran 1997'de Mesut Yılmaz başbakanlığında yeni hükümet kuruldu.

Aynı yıl 23 Nisan 1997'de eğitimde büyük bir değişiklik oldu: zorunlu eğitim 5 yıldan 8 yıla çıkarıldı. O tarihten sonra doğan çocuklar için "beş sınıf bitirip yazlık okumak" seçeneği tarihe karıştı; bu, o dönemin ilkokul çağındaki bir kuşağın hayatını doğrudan değiştiren kararlardan biriydi.

Spor tarafında 25 Mayıs 1997'de Galatasaray o sezonun şampiyonluğunu ilan etti. Edebiyatta da bir Türk ismi dünya sahnesindeydi: Yaşar Kemal, 16 Mayıs 1997'de Alman Kitapçılar Birliği Barış Ödülü'nü aldı, ödülü alan ilk Türk yazar olarak.

Dış politika ve güvenlik gündemi de sakin değildi. 24 Ocak 1997'de Kerkük-Yumurtalık petrol boru hattına sabotaj düzenlendi; 15 Mayıs 1997'de ise Türkiye, PKK'ye yönelik operasyon gerekçesiyle kuzey Irak'a askeri harekat başlattı. Aralık ayında ise AB, Lüksemburg zirvesinde Türkiye ile müzakerelere devam etme kararı aldı; bu karar, sonraki yılların aday üyelik tartışmalarının zeminini hazırladı.

O yıl ekranda ne vardı

1997'nin televizyonu hâlâ birkaç kanalın paylaştığı bir alandı: TRT, Star TV, Show TV, ATV ve Kanal D akşamları domine ediyordu. ATV'de Şevket Altuğ'un canlandırdığı üç çocuklu dul baba Fikret Aksu'nun hikâyesi Süper Baba, 1993'ten 1997'ye dört yıl süren yayınını o yıl noktaladı; jenerikte çalan Yeni Türkü'nün "Bana Bir Masal Anlat Baba"sı bir kuşağın hafızasına kazındı. Aynı dönemde Star TV'de yayınlanan Bizimkiler, 1989'da başlayıp 2002'ye kadar sürecek 13 yıllık yayın hayatının ortasındaydı; dizinin Show TV'ye taşınması ise ancak 1999'da gerçekleşecekti.

Pazar sabahlarının değişmez adresi Barış Manço'nun 7'den 77'ye programıydı. TRT1'de başlayıp TGRT ve ATV'de devam eden program, 1988'den 1998'e kadar tam 10 yıl ekrandaydı ve 1997'de hâlâ yayındaydı; Manço'nun çocuklarla söyleşi formatı o yılın da değişmeyen pazar ritüeliydi.

Mayıs ayında müzik gündemi ekrana taştı: Eurovision Şarkı Yarışması'nda Türkiye'yi Şebnem Paker ve Grup Ethnic'in seslendirdiği "Dinle" temsil etti ve yarışmayı üçüncü sırada tamamladı; bu sonuç, Türkiye'nin 2003'teki birinciliğine kadar ülkenin yarışmadaki en iyi derecesi olarak kaldı.

Kasetçalarda ve radyoda 1997

Yılın en çok konuşulan iki albümü birbirine hem yakın hem uzaktı. Tarkan, 15 Temmuz 1997'de üçüncü stüdyo albümü Ölürüm Sana'yı çıkardı; albüm çıktığı gün yaklaşık bir milyon sipariş aldığı söylenen bir satış rekoru kırdı ve içindeki "Şıkıdım (Hepsi Senin Mi?)" ile "Şımarık" o yazın kasetçalarından eksik olmadı.

Aralık ayında ise Sezen Aksu farklı bir şey denedi: 22 Aralık 1997'de çıkan Düğün ve Cenaze albümünde, Boşnak besteci Goran Bregoviç'in melodilerine Türkçe söz yazdı. Albüm 280 bin baskıyla piyasaya çıktı; "Kalaşnikof" ve "Hıdrellez" gibi parçalar için çekilen klipler dönemin müzik kanallarında sık sık ekrana geldi.

Cepte, evde: teknolojinin adımları

1997'de cep telefonu hâlâ herkeste değildi ama hızla yaygınlaşıyordu. Yıl sonunda Turkcell'in abone sayısı 1 milyon 130 bine, Telsim'in ise 345 bine ulaşmıştı; iki operatör birlikte yaklaşık 1 milyon 475 bin faturalı aboneye hizmet veriyordu. Aynı yıl internet kullanıcı sayısı Türkiye genelinde 100 bini geçti; ilk internet kafe 1995'te Nişantaşı'nda açılmıştı, 1996'daki patlamanın ardından 1997'de artık büyük şehirlerde internet kafe görmek sıradanlaşmıştı.

Ekonomi tarafında yıl ağır geçti: Devlet İstatistik Enstitüsü'nün açıkladığı verilere göre 1997 tüketici fiyatlarında yüzde 99,1'lik enflasyonla kapandı, yani fiyatlar bir yılda neredeyse iki katına çıktı. Bu, dönemin hemen her ailenin market alışverişinde hissettiği bir gerçekti.

Peki ne oldu?

1998'e girilirken 28 Şubat sürecinin siyasi sonuçları hâlâ tartışılıyordu, Erbakan'ın partisi 1998'de Anayasa Mahkemesi kararıyla kapatıldı. Tarkan'ın Ölürüm Sana'daki şarkıları, özellikle Şımarık'ın remixleri, 1998 ve 1999'da Avrupa listelerine girerek şarkıcıyı uluslararası bir isme dönüştürdü; yani 1997'nin yerel başarısı bir-iki yıl içinde küresel bir hikâyeye evrildi. Zorunlu 8 yıllık eğitim ise kalıcı oldu ve sonraki reformlara kadar sistemin temeli olarak kaldı.

Ekranda da değişim sürdü: Bizimkiler 1999'da Star TV'den Show TV'ye taşındı ve 2002'ye kadar orada devam etti, toplamda 13 yıllık yayın hayatını tamamladı. Barış Manço'nun 7'den 77'ye'si ise 1998'de, tam 10 yıl sürdükten sonra ekrandan çekildi. Cep telefonu ve internet kafe tarafında ise 1997'de başlayan hızlı büyüme durmadı; 1999'a gelindiğinde İçişleri Bakanlığı internet kafeler için ilk standartları getirdi, çünkü sektör 1995'ten beri kuralsız büyümüştü.

Hafıza köşesi

• "28 Şubat'ta ordu yönetime el koydu." Aslında 28 Şubat 1997'de tanklar sokağa inmedi; Milli Güvenlik Kurulu bir dizi kararı imzalattı ve süreç aylar süren siyasi baskıyla ilerledi, bu yüzden literatürde "postmodern darbe" tabiri kullanılıyor.
• "Şımarık 1997'de Avrupa'da patladı." Şarkı 1997'de Ölürüm Sana albümünde Türkiye'de çıktı; şarkının remixlerle Avrupa listelerine girip Tarkan'ı uluslararası tanıtması esas olarak 1998-1999 döneminde gerçekleşti.
• "Bizimkiler hep Show TV'deydi." 1997'de dizi hâlâ Star TV'deydi; Show TV'ye geçiş ancak 1999'da oldu, yani o yıl izleyenlerin çoğu diziyi Star TV ekranından takip ediyordu.

Sık sorulanlar

1997'de Türkiye'de en çok konuşulan albüm hangisiydi?

Yılın en çok konuşulan iki albümü Tarkan'ın 15 Temmuz 1997'de çıkan Ölürüm Sana'sı ve Sezen Aksu'nun 22 Aralık 1997'de çıkan Düğün ve Cenaze'siydi; ikisi de farklı aylarda gündemi ayrı ayrı domine etti.

Süper Baba dizisi hangi yıl ve kaç yıl yayınlandı?

Dizi ATV'de 1993'ten 1997'ye kadar dört yıl boyunca ekrandaydı ve yayını 1997'de sona erdi.

1997 yılı enflasyonu yüzde kaçtı?

Devlet İstatistik Enstitüsü verilerine göre 1997 tüketici fiyatlarında yüzde 99,1 enflasyonla kapandı.

Şebnem Paker Eurovision 1997'de kaçıncı oldu?

Şebnem Paker ve Grup Ethnic, "Dinle" şarkısıyla yarışmayı üçüncü sırada tamamladı; bu, Türkiye'nin 2003'e kadarki en iyi Eurovision derecesiydi.

İlgili neydi'ler

• 90'ların unutulmaz reklamları ve reklam müzikleri
• Eski yarışma programları
• Walkman neslinin 12 ortak anısı
• Uydu anteni ve çanak devri: kaç kanal izlerdik?
• Arşiv yazıları

Kaynaklar

• Postmodern darbe - Vikipedi
• 1997 in Turkey - Wikipedia
• Turkey in the Eurovision Song Contest 1997 - Wikipedia
• Düğün ve Cenaze - Vikipedi
• 7'den 77'ye - Vikipedi
• Enflasyon 1997'yi yüzde 99,1'le bitirdi - Hürriyet