Türkiye'de İlk Cep Telefonu Çağrısı: Turkcell ve Telsim'in 1994 Yarışı

O Neydi? Yazı İşleri14 Ekim 20266 dk okuma

Kısa cevap

Türkiye'nin ilk cep telefonu şebekesi 22 Şubat 1994'te hizmete girdi, ilk görüşme ertesi gün, 23 Şubat 1994'te Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel ile Başbakan Tansu Çiller arasında yapıldı. Şebekeyi kuran Turkcell, ülkenin ilk GSM operatörüydü. Telsim yaklaşık iki ay sonra, Mayıs 1994'te hizmete başladı. İlk yıllarda cep telefonu 1.000 ile 2.000 dolar arasında bir cihazdı ve yalnızca büyük şehir merkezlerinde çekiyordu.

"Alo, ben aradım" cümlesinin sokağın ortasında söylenebilir hâle gelmesi, 1994 şubatında birkaç gün içinde oldu. Bundan önce telefon, duvara bağlı ya da arabanın içine monte edilmiş bir şeydi. 1991'de araç telefonları 1G ile kullanılmış, 1993'te internet Türkiye'ye gelmişti. Elde taşınan telefon ise 1994'ün yeniliğiydi.

Bu yazı iki operatörün başlangıç yarışını, açılan kaynaklardaki tarih ve rakamlarla anlatıyor. Kaynaklarda bulunamayan ayrıntı için "net kayıt yok" deniyor.

Asıl mesele: iki operatör, iki ay fark

Habertürk'ün aktardığına göre Türkiye'nin ilk cep telefonu şebekesi 22 Şubat 1994'te hizmete girdi. Cumhuriyet'in anlatımında ilk görüşme 23 Şubat 1994'te Demirel ile Çiller arasında yapıldı ve cihaz, evdeki telsiz telefon boyutundaydı. Bu iki tarih birbirinden bir gün ayrı: şebekenin açılışı 22 Şubat, ilk resmî görüşme 23 Şubat. İkisi de aynı hafta anlatılıyor, o yüzden kaynaklar arasında bir gün kayma görülebiliyor.

Turkcell, Vikipedi'ye göre Finlandiya Posta ve Telekomünikasyon idaresi, Ericsson Telekomünikasyon, Kavala Yatırım ve iş insanı Hüseyin Murat Vargı'nın ortaklığıyla kuruldu. Telsim ise Uzan Grubu'nun şirketi; Vikipedi'ye göre GSM lisansını Şubat 1994'te aldı ve Mayıs 1994'te çalışmaya başladı. İngilizce Vikipedi şirketin kuruluşunu 19 Mayıs 1994 olarak veriyor. Yani yarış, Turkcell'in önde başladığı iki aylık bir farkla açıldı.

Lisans tarafında da iki operatörün hikâyesi ayrı akıyor. Vikipedi'ye göre Turkcell, 1998'de Ulaştırma Bakanlığı ile 25 yıllık bir GSM lisans sözleşmesi imzaladı; yani 1994'te hizmeti başlatan şirket, sözleşmesini dört yıl sonra bugünkü biçimine kavuşturdu. Bu çalışmada 1994 dönemindeki ilk sözleşmenin ayrıntısına ulaşılamadı, o kısım için net kayıt yok.

Dönem bağlamı: pahalı cihaz, dar kapsama

Cumhuriyet'in aktardığı döküme göre ilk cep telefonları 1.000 ile 2.000 dolar arasında satılıyordu ve hizmet yalnızca büyük şehir merkezlerinde veriliyordu. Aynı anlatımda SMS hizmetinin 1995'te başladığı yazıyor.

Hürriyet'in Aralık 2000 tarihli haberindeki tabloda 1994 için Telsim'in abone sayısı 16.500, Turkcell'in 1995 abone sayısı ise 220.000 olarak geçiyor. Bu rakamlar küçük, çünkü hat ve cihaz fiyatı çoğu hane için erişilmezdi.

Somut detaylar: abone sayıları ve dönüm noktaları

Yıl	Gelişme
1994	22 Şubat'ta şebeke, 23 Şubat'ta ilk görüşme. Telsim 16.500 abone
1995	Turkcell 220 bin abone, SMS başladı
1998	Turkcell 25 yıllık GSM lisans sözleşmesi imzaladı
1999	Turkcell 4,98 milyon, Telsim 2,25 milyon abone
2000	Kasımda Turkcell 6,36 milyon, Telsim 3,19 milyon abone
2000	11 Temmuz'da Turkcell New York Borsası'nda işlem görmeye başladı
2004	Telsim, şubatta TMSF'ye devredildi
2005	Aralıkta Vodafone Telsim'i 4,55 milyar dolara aldı
2006	24 Mayıs'ta Telsim resmen Vodafone Türkiye oldu

Hürriyet'in Aralık 2000 haberi, patlamanın nedenini de gösteriyor: ön ödemeli kartlı sistem 1999'daki 730 bin aboneden 6,2 milyona çıkmıştı. Telsim'in ön ödemeli abonesi 250 binden 2,31 milyona, Turkcell'in 480 binden 3,89 milyona yükseldi. Yani cep telefonunu sokağa indiren şey, 1994'teki ilk görüşme değil, yıllar sonra gelen faturasız kart oldu.

Cihazın kendisi: elde taşınan ağırlık

Cumhuriyet'in dökümüne göre ilk cep telefonunu 1973'te Martin Cooper geliştirdi. Cooper'ın anlatımıyla ilk cihazlar bir kilogramdan ağırdı ve pili yalnızca 20 dakika dayanıyordu; Cooper bunu bile elde uzun süre tutulacak cihaz için "avantaj" sayıyor. Türkiye'ye 1994'te gelen telefonlar bu ilk cihazlardan çok daha hafifti, ama hâlâ telsiz telefon boyutundaydı. Dört aşamayı sıralamak mümkün: 1991'de araç telefonuyla 1G, 1994'te GSM ile 2G, 2009'da 3G, 1 Nisan 2016'da 4,5G.

Yarışın ilk altı yılı: oran nasıl açıldı

Abone sayıları iki operatörün farkının zamanla nasıl büyüdüğünü gösteriyor. Hürriyet'in tablosundaki rakamlarla Turkcell 1995'ten 1999'a 220 binden 4,98 milyona, yani yaklaşık 22 katına çıktı. Telsim ise 1994'teki 16.500 abonesinden 1999'da 2,25 milyona ulaştı, yani yaklaşık 136 katına. Oransal büyümede Telsim önde göründü, çünkü çok küçük bir tabandan başlamıştı; mutlak sayıda ise Turkcell her yıl öndeydi.

Kasım 2000'de Turkcell'in 6,36 milyon, Telsim'in 3,19 milyon abonesi vardı. Ön ödemeli abonelikler çıkarılırsa, kalan faturalı abone sayısı Turkcell için yaklaşık 2,47 milyon, Telsim için yaklaşık 0,88 milyon kalıyor. Bu fark işlem sonucudur, haberin kendisinde yazan bir rakam değil.

Telsim tarafı: neden dramatik bir son

Telsim, Uzan Grubu'nun şirketiydi ve Vikipedi'ye göre Teknotel adıyla başlayıp sonradan Telsim adını almıştı. 2004'te Uzan Grubu'nun borçları nedeniyle TMSF'ye devredildi. Aralık 2005'teki ihaleyi Vodafone 4,55 milyar dolarla kazandı ve 24 Mayıs 2006'da şirket resmen Vodafone Türkiye oldu. İngilizce Vikipedi'ye göre Vodafone Türkiye'nin 2014 Kasım'ında 20,6 milyon abonesi vardı ve ülkenin ikinci büyük operatörüydü; Türkçe sayfa ise 2025-2026 ilk çeyreği için 25,1 milyon abone ve üçüncü sıra veriyor.

Peki ne oldu?

Turkcell, Vikipedi'ye göre 2000'de New York Borsası'nda işlem gören ilk Türk şirketi oldu; 2009'da Türkiye'de ilk 3G hizmetini sundu. 2024'ün dördüncü çeyreğinde pazarın yaklaşık yüzde 40,6'sını tutuyordu. Telsim'in hikâyesi daha dramatik. 2004'te Uzan Grubu'nun borçları yüzünden TMSF'ye geçti, Aralık 2005'teki ihaleyi Vodafone kazandı ve şirket 24 Mayıs 2006'da Vodafone Türkiye adını aldı. Eski operatörlerin sonraki hikâyesi için Telsim, Aria, Aycell: eski GSM operatörlerine ne oldu yazısına bakılabilir.

Demirel ile Çiller görüşmesinde ne konuşulduğuna dair bu çalışmada açılan kaynaklarda bir kayıt yok; yalnızca görüşmenin tarafları ve tarihi belgeli.

Tarihlerin sırası kısa ama dolu: 22 Şubat 1994'te şebeke, 23 Şubat'ta ilk görüşme, Mayıs'ta Telsim, 1995'te SMS, 1998'de 25 yıllık lisans, 2000'de borsa ve ön ödemeli kartların patlaması. Bu zinciri tek cümlede söylemek gerekirse: cep telefonu 1994'te geldi, ama kitleselleşmesi altı yıl sürdü.

Hafıza köşesi

"İlk cep telefonu 1994'te herkesin elindeydi." Aslında değil. Cihaz 1.000-2.000 dolardı ve hizmet yalnızca büyük şehirlerdeydi; abone sayısı Telsim için 16.500, Turkcell için 1995'te 220 bin.
"Telsim ve Turkcell aynı gün açıldı." Aslında Turkcell Şubat 1994'te, Telsim Mayıs 1994'te başladı. Aradaki fark yaklaşık iki ay.
"İlk SMS 1994'te atıldı." Aslında Cumhuriyet'in dökümüne göre SMS hizmeti 1995'te başladı; 1994'te yalnızca arama vardı.

Sık sorulanlar

Türkiye'de ilk cep telefonu görüşmesi ne zaman yapıldı?

23 Şubat 1994'te, Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel ile Başbakan Tansu Çiller arasında. Şebeke bir gün önce, 22 Şubat 1994'te hizmete girmişti.

Türkiye'nin ilk GSM operatörü hangisiydi?

Turkcell. Telsim iki ay kadar sonra, Mayıs 1994'te hizmete başladı.

İlk cep telefonları kaç liraydı?

Cumhuriyet'in aktardığına göre cihazlar 1.000 ile 2.000 dolar arasındaydı. Türk lirası karşılığı için bu çalışmada güvenilir bir dönem kaydı bulunamadı.

Telsim'e ne oldu?

2004'te TMSF'ye devredildi, Aralık 2005'te Vodafone 4,55 milyar dolara aldı ve şirket 24 Mayıs 2006'da Vodafone Türkiye adını aldı.

Turkcell borsaya ne zaman girdi?

11 Temmuz 2000'de New York Borsası'nda işlem görmeye başladı ve bu, borsada işlem gören ilk Türk şirketi olma unvanını getirdi.

Türkiye'de cep telefonundan önce ne vardı?

Vikipedi ve haber kaynaklarının aktardığı sıraya göre 1991'de araç telefonları 1G teknolojisiyle çalışıyordu. Elde taşınan GSM telefonu ise 1994'te geldi.

Telsim hangi gruba aitti?

Uzan Grubu'na. Vikipedi'ye göre şirket Teknotel adıyla başlayıp sonradan Telsim adını aldı; 2004'te TMSF'ye devredildi.

İlgili neydi'ler

Kaynaklar

Paylaş:WhatsApp X