mIRC Neydi? Türkiye'nin İlk Sohbet Kültürü

mIRC, IRC adı verilen sohbet ağına bağlanmak için kullanılan bir Windows programıydı. IRC'nin kendisi 1988'de doğdu; mIRC ise 1995'te çıktı ve Windows kullanan herkes için IRC'nin yüzü oldu. Türkiye'de 90'ların sonu ve 2000'lerin başında internetin sosyal merkezi buydu.

WhatsApp grubu, Discord sunucusu, forum ve sosyal medya profilinin işini o dönemde tek başına IRC yapıyordu.

Nasıl çalışırdı?

Programı açtığınızda bir sunucu seçiyordunuz. Sunucuya bağlandıktan sonra bir nick (takma ad) alıyor, sonra kanallara giriyordunuz. Kanal adları hep diyez işaretiyle başlardı.

Kanal, bir sohbet odasıydı. Şehir kanalları, ilgi alanı kanalları, oyun kanalları, üniversite kanalları vardı. Bir kanala girdiğinizde sağ tarafta o an içeride olan herkesin listesini görürdünüz.

Sohbet iki türlüydü: kanalın ortak akışı ve kişiye özel pencere. Birine özelden yazmak ayrı bir adımdı ve sosyal olarak da ayrı bir anlam taşıyordu.

Operatör sistemi: internetin ilk moderatörleri

IRC'nin bugün bile önemli olan tarafı yönetim modeliydi. Her kanalın operatörleri vardı; adlarının yanında bir @ işareti bulunurdu. Operatör kanaldan atabilir, susturabilir, kalıcı yasak koyabilirdi.

Bu, moderasyonun merkezi bir şirket tarafından değil, kanalı kuran insanlar tarafından yapıldığı anlamına geliyordu. Her kanalın kendi kuralları, kendi kültürü, kendi kavgaları vardı. Bugünün Discord sunucularının mantığı doğrudan buradan geliyor.

Operatörlük bir statüydü. Kanalda operatör olmak, sosyal bir kazanımdı ve bunun için gerçekten uğraşan insanlar vardı.

Dosya alışverişi ve botlar

IRC'nin ikinci büyük işlevi dosya paylaşımıydı. Kanallarda çalışan botlar listeler sunuyor, kullanıcılar bu listelerden dosya çekiyordu. Şarkı, program, film. Bağlantı yavaş olduğu için bir dosyanın inmesi saatler sürebiliyordu ve bağlantı koparsa baştan başlamak gerekiyordu.

Bu, dosya paylaşım ağlarının yaygınlaşmasından önceki dönemdi. İnternette bir şey bulmanın yolu arama motoru değil, doğru kanalı bilmekti.

Kültürel ayrıntılar

• Nick sahiplenme. Nick'ler kayıtlıydı ve nick kaptırmak ciddi bir meseleydi. Aynı nick'i kullanan iki kişi arasında gerçek tartışmalar çıkardı.
• Renkli yazı. mIRC'de yazıyı renklendirmek mümkündü ve bu, aşırıya kaçıldığında kanaldan atılma sebebi olabiliyordu.
• Otomatik mesajlar. Kanala girene otomatik selam yollayan ayarlar yaygındı ve genelde sinir bozucu bulunurdu.
• Script kültürü. Kullanıcılar mIRC'yi kendi yazdıkları eklentilerle özelleştiriyordu. Türkiye'de yaygın kullanılan hazır script paketleri vardı.

Peki ne oldu?

IRC ölmedi, hâlâ çalışıyor. Ama yaygın kullanımı iki dalgayla eridi.

Önce anlık mesajlaşma programları geldi. Sohbet, tanımadığın insanların olduğu bir odadan tanıdığın insanların olduğu bir listeye taşındı.

Sonra sosyal medya geldi ve sohbetin merkezi kanal olmaktan çıkıp kişi oldu. IRC'de bir konuya giderdiniz, sosyal medyada bir kişiyi takip ediyorsunuz. Bu, internette kalabalıkla karşılaşma biçimini kökten değiştirdi.

Bugün Discord'un yaptığı iş büyük ölçüde IRC'nin işidir: konu başlıklı odalar, kendi kurallarını koyan topluluklar, gönüllü moderatörler. Arayüz değişti, model aynı kaldı.

İlgili neydi'ler

• İnternet kafe kuşağının 10 ortak anısı
• Telsim, Aria, Aycell: Eski GSM operatörlerine ne oldu?
• Walkman neslinin 12 ortak anısı
• Eski teknolojiler arşivi

Kaynaklar

IRC protokolünün 1988 kökeni ve mIRC istemcisinin 1995 çıkışı, programın kendi kamuya açık sürüm geçmişinde ve protokolün standart belgelerinde kayıtlıdır. Türkiye'deki kanal ve script kültürüne dair anlatım, dönemin yaygın kullanım biçimini tarif eder; bu kısım için merkezi bir arşiv kaydı bulunmamaktadır.