Arçelik Çelik'in Robot Karakteri Nasıl Doğdu?

Çelik, "Ben Çelik, Arçelik" diye kendini tanıtan sevimli robot olarak hatırlanıyor. Karakterin nereden çıktığı sorusunun cevabı ise bir reklam fikrinden çok, bir markanın kendini yeniden tanıtma kararında yatıyor.

Bu yazı, açtığımız dönem haberlerinde ve Arçelik ile ilgili yayınlarda yazanı aktarıyor. Bulamadığımız şeyleri yazmadık: örneğin ilk reklam filminin yayın tarihini kaynaklarda net göremedik.

Neden bir robot?

Capital'deki "Her Ürüne Bir Kahraman" yazısı Çelik'in 2002'de Arçelik'in ajansı Young&Rubicam Reklamevi tarafından yaratıldığını yazıyor. Robotun seçilme nedeni olarak, Arçelik'in teknolojik ve yenilikçi bir marka olduğunu en iyi anlatacak figürün robot olması gösteriliyor. Aynı yazıya göre Arçelik logosunun değişimi Çelik ile duyuruldu; karakter televizyondan buzdolabına her ürünün tanıtımında kullanıldı.

Hürriyet'in 12 Aralık 2002 tarihli haberi Arçelik Genel Müdürü Nedim Esgin ile yapılan görüşmeye dayanıyor. Esgin değişimin amacını Arçelik'i "yeniden fark ettirmek" diye anlatıyor. Kampanyanın ana mesajı, şirketin "Bizim Arçelik'ten Vay Be Arçelik'e" geçişini anlatmak.

Tasarım, ses ve logo

Aynı Hürriyet haberine göre reklam filmlerini Y&R/Reklamevi hazırladı, 3D animasyonları Anima yaptı. Çelik'in tasarımı Orbital serisinin çizgileri temel alınarak iki ayda tamamlandı.

Sesine gelince: Çelik'in sesi, Özkan Uğur'un konuşmasının dijital efektle mekanikleştirilmiş hali. Fabrikadaki "Bekçi Sırrı" rolünü Şafak Sezer canlandırıyor. Yeni logoyu ise Ivan Chermayeff tasarladı; büyük harfli eski logonun yerini küçük harfli, geleceğe eğimli bir logo aldı.

Haberde reklam bütçesi dahil bütün kurumsal değişimin maliyeti yaklaşık 4 milyon dolar olarak veriliyor. Çelik'li takvim 2003 için hazırlandı ve 1400'ü aşkın bayiye dağıtılacaktı.

Markayı taşıyan karakter: oyuncak, havlu, kupa

Hürriyet'in 23 Haziran 2003 tarihli haberi Çelik'in reklam dışına taştığını gösteriyor:

• Satış: oyuncak robotlardan 10 bin adet satıldı, ciro 500 milyar TL.
• Ek sipariş: Arçelik 15 bin robot daha sipariş verdi.
• Üretim: Çin'deki üreticilerle başlangıçta 50 bin adetlik anlaşma yapılmıştı.
• Beklenti: toplam pazar 2,5 trilyon TL; ilgi sürerse 100 bin adet ve 5 trilyon TL tahmin ediliyordu.
• Ürünler: oyuncak robot, havlu, tişört, porselen kupa, porselen kase, puzzle; çocuk yatak takımları ve nevresimler de satışa sunulacaktı.

Oyuncak robotlar haberden yaklaşık bir ay önce 50 milyon TL fiyatla piyasaya çıkmıştı. Rakamlar o dönemin eski liralarıyla verildiği için bugünkü paraya çevirmedik.

Capital'in aynı yazısı, AC Nielsen'in "En çok hatırlanan marka" araştırmasının son sonucunda Arçelik'in bilinirlik oranının yüzde 26'dan yüzde 33'e yükseldiğini yazıyor. Bunu doğrudan Çelik'e bağlayan bir cümle yok; yazı iki bilgiyi yan yana veriyor.

Çelik öteki reklam karakterlerinin yanında

Capital'in 1 Eylül 2003 tarihli "Her Ürüne Bir Kahraman" yazısı Çelik'i Türkiye'deki öteki marka karakterleriyle birlikte anlatıyor. Gima'nın Gimmy Aslan'ı 1998'de oluşturulmuş; özel günlere uygun kılıklara giriyor. Turkcell'in Sinyal Bebek'i yarı tavşan, yarı salyangoz bir figür. Migros ve Kangurum.com kanguru maskotunu kullanıyor; Yapı Kredi'nin leyleği ise 1944'te kurulan bankanın 1977'de Nuray Vural'ın geliştirdiği amblemine dayanıyor.

Yazıya göre profesyonel bir maskot ya da karakterin geliştirme maliyeti 20 bin dolardan başlayıp 100 bin dolara çıkabiliyor. Çelik için bu rakam verilmiyor; Hürriyet'in Aralık 2002 haberindeki 4 milyon dolar, logo, mağaza ve reklam bütçesini kapsayan toplam kurumsal değişimin maliyeti, karakterin tek başına maliyeti değil. İki rakamı birbirine karıştırmamak gerekiyor.

Arçelik o gün nerede duruyordu?

Hürriyet'in 12 Aralık 2002 haberi, değişim kararının arkasındaki şirket tablosunu da veriyor: 5 şehirde 7 fabrika, yılda 6 milyon beyaz eşya ve 8,2 milyon komponent üretim kapasitesi, yaklaşık 1 milyar Euro ciro. Arçelik Avrupa'nın ilk on beyaz eşya üreticisinden biri olarak anılıyor ve yurt içinde her gün 14,5 milyon aileye, yurt dışında 5,4 milyon kullanıcıya hizmet verdiği yazılıyor. Mağazaların yenilenmesinin bir yıl içinde tamamlanması planlanıyordu. Çelik, bu büyüklükte bir markanın "yeniden fark edilme" ihtiyacına verilen yüz olarak çıkıyor.

Reklam karakteri ayrı bir marka oldu

Bigpara'da yayınlanan 25 Eylül 2003 tarihli haber, kampanyanın bir önceki kasımda başladığını, Çelik'in bir yıl dolmadan ayrı bir marka hâline geldiğini yazıyor. Talep üzerine ürünler bayilerde satılmaya başlamıştı. Arçelik Kurumsal İletişim Direktörü Ömer Kayalıoğlu, Mayıs'tan beri Çelik ürünlerinden 100 binden fazla satıldığını, bunun yaklaşık yarısının robot olduğunu söylüyor.

Haberde Çelik okul setleri 600 bayide satışa sunuluyor. Yıl sonu ciro hedefi 2 milyon Euro. Kupa, kase, çanta, nevresim, puzzle, tişört ve havlu gibi ürünlerle birlikte okul setiyle ürün sayısı 10'a çıkmış durumda; Kayalıoğlu 2004'te ürün sayısının 20'yi aşabileceğini söylüyor.

Robot kelimesi o yıllarda neyi çağrıştırıyordu?

Capital'in 2003 tarihli "Türkiye'de Bin Çelik Var" yazısı Çelik'in kendisini değil, gerçek robotları anlatıyor ve reklamın karakteri "Ben Çelik, Arçelik" sözüyle anıyor. Yazıya göre 2002 sonunda dünyada en tutucu tahminle 760 bin endüstriyel robot vardı, Türkiye'de sanayi robotu sayısı 1000'in üzerindeydi ve bunların yüzde 70-75'i otomotiv ana ve yan sanayindeydi. Robot pazarının 2005'e kadar yılda ortalama yüzde 7,5 büyümesi bekleniyordu. Çelik'in reklamı bu sayıların gösterdiği bir ortamda, robotu çocuklara sevimli bir karakter olarak sundu; Capital bu bağı kurmuyor, bu yalnızca iki bilginin aynı döneme düşmesi.

Peki ne oldu?

Arçelik 2025'te 70. yılını kutladı; Habertürk, faaliyetlerin 1955'ten bu yana sürdüğünü yazıyor. Webrazzi'nin 15 Mayıs 2025 tarihli yazısına göre markanın bilinen karakteri Çelik, yenilenmiş görünüm ve konumlandırmayla geri döndü ve 70. yıl boyunca birçok mecrada yer alacak. Habertürk'ün 13 Mayıs 2025 tarihli haberine göre Çelik'i bu kez, daha önce karaktere sesiyle hayat veren merhum Özkan Uğur'un oğlu Alişan Uğur seslendiriyor.

Hafıza köşesi

• "Çelik 90'lardan kalma bir karakter." Capital ve Hürriyet 2002'yi veriyor. Çelik 2000'lerin başında, logo değişimiyle çıktı.
• "Robotun sesi bir yapay ses." Hürriyet'e göre Çelik'in sesi Özkan Uğur'un konuşmasının dijital efektle mekanikleştirilmiş hali.
• "Oyuncağı Arçelik üretti." Hürriyet, oyuncak ürünlerin Çin'deki üreticilerle yapılan anlaşmayla geldiğini yazıyor.

Sık sorulanlar

Arçelik'in robotu Çelik'i kim yarattı?

Capital'e göre Arçelik'in ajansı Young&Rubicam Reklamevi, 2002'de. Hürriyet de reklam filmlerini Y&R/Reklamevi'nin hazırladığını, 3D animasyonu Anima'nın yaptığını yazıyor.

Çelik'in sesini kim veriyordu?

Özkan Uğur. Hürriyet'e göre sesi dijital efektle mekanikleştirildi.

Çelik hâlâ kullanılıyor mu?

Webrazzi'ye göre Çelik, Arçelik'in 70. yılında 2025'te yenilenmiş görünümle geri döndü. Habertürk'e göre sesini artık Özkan Uğur'un oğlu Alişan Uğur veriyor.

İlgili neydi'ler

• 90'ların reklam müzikleri neden hâlâ aklımızda?
• 90'ların unutulmaz reklamları ve reklam müzikleri
• Cola Turka reklamı neden bu kadar konuşulmuştu?
• Dizi aralarındaki reklamlardan sonra kültürü neydi?
• Eski reklamlar arşivi

Kaynaklar

• Her Ürüne Bir Kahraman - Capital
• Esgin: 4 milyon dolara 'Vay be!' dedirteceğiz - Hürriyet
• Robot Çelik satışta 2.5 trilyona koşuyor - Hürriyet
• Arçelik tam 70 yıldır teknolojiyle hayatın kalbinde - Webrazzi
• Arçelik 70 yılda 'Ay'a ulaştı' - Habertürk
• Robot Çelik de okullu oldu - Bigpara Hürriyet
• Türkiye'de Bin "Çelik" Var - Capital