90'lar Türkçe Rap: Cartel'e Ne Oldu?
O Neydi? Yazı İşleri6 dk okuma
Cartel, 1995'te Almanya'da üç ayrı grubun (Nürnberg'ten Karakan, Berlin'den Erci-E, Kiel'den Cinai Şebeke) birleşmesiyle kuruldu ve 7 kişiden oluşuyordu. Aynı yıl çıkan "Cartel" albümü Türkiye'de 543 bin adet satarak Türkçe rap tarihinin en çok satan albümü unvanını aldı. Grup 1996'dan sonra dağınık yaşadı, 2009'da 15 yıl aradan sonra sahneye döndü, bugün Erci-E başta olmak üzere üyelerin çoğu hâlâ müzikle uğraşıyor.
Cartel'in hikâyesi tek bir şehirde değil, üç farklı Alman kentinde aynı anda başladı. Nürnberg'de Karakan'ı kuran Alper Ağa ve Kabus Kerim, Berlin'de solo rap yapan Erci-E, Kiel'de Cinai Şebeke adıyla bilinen M. Ali, Babalu, Olcay ve İnceefe; hepsi birbirinden habersiz, Almanya'da büyüyen Türk gençlerin gündelik ırkçılık deneyimini müziğe döküyordu.
1995'te bu üç kadro tek çatı altında toplandı ve grup adını, İtalyan mafya filmlerindeki "kartel" kelimesinden değil, kendi ifadeleriyle "birlik" fikrinden aldı. Ortaya çıkan albüm hem Almanya'da hem Türkiye'de beklenmedik bir ticari patlama yarattı ve grup bir anda hem müzik sektörünün hem de siyasi tartışmaların odağına oturdu.
Asıl mesele: üç grubun birleşimi ve Solingen'in gölgesi
Cartel'in ortaya çıkışını tetikleyen olay bir müzik projesi değildi. 29 Mayıs 1993'te Almanya'nın Solingen kentinde ırkçı bir grup, Genç ailesinin evini kundakladı; en büyüğü 27 yaşında olmak üzere 5 kişi hayatını kaybetti. Solingen saldırısı, Almanya'da yaşayan Türk toplumu için bir kırılma noktası oldu ve dönemin dağınık Türkçe rap sahnesini bir araya getiren ortak referans haline geldi.
Karakan, Erci-E ve Cinai Şebeke, birbirinden bağımsız olarak bu iklimde şarkı yazıyordu. 1995'te bu üç kadronun ortak bir albüm için buluşması, Mercury ve Spyce Phine etiketleriyle "Cartel" adlı albümün 2 Mayıs 1995'te yayınlanmasıyla sonuçlandı. Albümdeki "Cartel" adlı başlık parçası doğrudan Solingen'e ve Almanya'daki ırkçı saldırılara gönderme yapıyordu.
Grubun 7 üyesi şuydu: Alper Ağa, Kabus Kerim (Karakan); Erci-E (solo); M. Ali (Emali), Babalu, Olcay, İnceefe (Cinai Şebeke). Şarkı sözleri Türkçe, Almanca, İngilizce ve İspanyolca satırları bir arada kullanıyordu; bu çok dillilik, grubun hem Almanya'da doğup büyüyen hem de Türkiye'ye bağlı kalan bir kuşağı temsil etme iddiasının parçasıydı.
Dönem bağlamı: Almanya'da göçmen Türkler ve "Sen Türksün" tartışması
1990'ların Almanyası'nda Türk işçi ailelerinin çocukları, ne tam anlamıyla Alman ne de tam anlamıyla Türk sayılan bir kimlik boşluğunda büyüyordu. Solingen'den önce de Mölln'de benzer saldırılar yaşanmış, ırkçı şiddet gündelik hayatın bir parçası haline gelmişti. Cartel'in sözleri bu ortamda "biz burada da varız, sesimiz var" mesajını taşıyordu.
Bu bağlamda en çok tartışılan parça Erci-E'nin "Türksün" adlı şarkısıydı. Nakarattaki "Sen Türksün, Almanyalı, bunu anla, bunu unutmamalı" sözleri iki farklı biçimde okundu: bir kesim bunu Almanya'daki Türklerin asimile olmadan kimliğini koruma çağrısı olarak yorumlarken, başka bir kesim bu satırları entegrasyona karşı bir tavır olarak eleştirdi. Sahne performanslarında "Almanyalı" kısmının bazen kısılıp "Sen Türksün" kısmının öne çıkarılması, sözlerin bağlamından koparılıp bazı milliyetçi çevreler tarafından sahiplenilmesine yol açtı.
Bu durumun somut bir göstergesi, grubun Türkiye'ye ilk geldiğinde bazı dinleyiciler tarafından kurt işareti yapılarak karşılanmasıydı. Grup üyeleri verdikleri röportajlarda meselenin siyasi bir örgütlenme değil, Almanya'da yaşayan Türklerin gündelik sorunları olduğunu defalarca vurguladı.
Somut detaylar: tarihler ve rakamlar
| Yıl | Ne oldu |
|---|---|
| 1993 | Solingen'de ırkçı saldırıda 5 kişi hayatını kaybetti, Cartel'in ortaya çıkışına zemin hazırladı |
| 1995 | Karakan, Erci-E ve Cinai Şebeke birleşerek Cartel'i kurdu (7 üye) |
| 1995 | "Cartel" albümü 2 Mayıs'ta Almanya'da, Haziran'da Türkiye'de yayınlandı |
| 1995 | Türkiye'de ilk hafta 100 bin satışla Altın Kaset, ardından 250 bin ile Çifte Platin ödülü alındı |
| 1995 | Ağustos ayında BJK İnönü Stadyumu'nda verilen konser Time dergisine konu oldu |
| 1996 | Üç grup tekrar kendi yollarına ayrıldı |
| 1998 | Erci-E öncülüğünde Alman sanatçı Peter Maffay ile "Begegnungen" albümünde iş birliği yapıldı |
| 2009 | Grup, Rock'n Coke festivalinde 15 yıl aradan sonra yeniden sahneye çıktı |
| 2011 | "Bugünkü Neşen Cartel'den" adlı yeni albüm, Kabus Kerim olmadan yayınlandı |
Almanya'daki ilk satış 30 bin adet civarındaydı; asıl patlama albüm Türkiye'ye gelince yaşandı ve toplam satış farklı kaynaklarda 543 bin ile 550 bin arasında verilir.
Peki ne oldu?
Cartel bir skandalla değil, sessizce dağıldı. Erci-E'nin kendi ifadesiyle "bu grubun kaderi bir albümle yaşanan ve yaşatılan patlamaydı." Üyeler üç farklı Alman şehrinde yaşadığı için düzenli olarak bir araya gelip müzik yapmak pratikte zorlaştı; buna grup adı ve yönetim hakları üzerindeki anlaşmazlıklar da eklendi.
1996'dan itibaren Karakan, Erci-E ve Cinai Şebeke kendi yollarına devam etti. 1998'de yalnızca Erci-E'nin öncülüğündeki bir "Cartel" kadrosu, Alman şarkıcı Peter Maffay ile "Begegnungen" albümünde bir parçada bir araya geldi; bu, orijinal 7 kişilik kadronun toplu bir dönüşü değildi.
Asıl yeniden buluşma 2009'da geldi: grup, Rock'n Coke festivalinde 15 yıllık aradan sonra sahneye çıktı. 2011'de "Bugünkü Neşen Cartel'den" adıyla yeni bir albüm yayınlandı, ancak bu kez kadroda Kabus Kerim yoktu ve albümün taşıdığı toplumsal mesaj, ilk albümdeki keskinliğinden uzaktı.
Erci-E, Alper Ağa, M. Ali, Olcay ve Babalu bugün hâlâ zaman zaman sahne alıyor; Erci-E ayrıca Türkçe rap'in Almanya kökenli olduğunu ve kendi kuşağının yaşadığı ayrımcılığın müziğe dönüştüğünü anlatan röportajlar veriyor. Grup, 1995'teki tek albümüyle bugün de Türkçe rap'in başlangıç noktası sayılıyor.
Hafıza köşesi
- "Cartel Berlin'de kurulan bir grup." Tam doğru değil. Grup, Berlin'den Erci-E, Nürnberg'den Karakan ve Kiel'den Cinai Şebeke'nin bir araya gelmesiyle oluştu; üç ayrı şehirdeki üç ayrı ekip 1995'te birleşti.
- "Sen Türksün şarkısı milliyetçi bir manifestoydu." Şarkının nakaratı "Sen Türksün, Almanyalı" ifadesini bir arada taşıyordu; sözler bağlamından koparılıp bazı milliyetçi çevrelerce sahiplenildi, ama grup üyeleri derdinin Almanya'daki Türklerin ayrımcılık deneyimi olduğunu tekrar tekrar vurguladı.
- "Cartel tek albümden sonra tamamen dağıldı ve bir daha bir araya gelmedi." 1998'de Peter Maffay ile kısmi bir iş birliği, 2009'da Rock'n Coke'ta tam bir sahne dönüşü ve 2011'de yeni bir albüm oldu.
- "Grup ismini organize suç kartellerinden aldı." Grup, adı İtalyan mafya kültüründen değil, Almanya'daki Türklerin ortak "birlik" fikrinden aldıklarını anlatmıştı.
Sık sorulanlar
Cartel grubu kaç kişiydi?
Cartel, Karakan'dan Alper Ağa ve Kabus Kerim, Cinai Şebeke'den M. Ali, Babalu, Olcay ve İnceefe ile solo sanatçı Erci-E olmak üzere toplam 7 kişiden oluşuyordu.
Cartel neden dağıldı?
Üyelerin üç ayrı Alman şehrinde yaşaması düzenli çalışmayı zorlaştırdı; buna grup adı ve yönetim üzerindeki anlaşmazlıklar eklenince 1996'dan sonra herkes kendi solo yoluna döndü.
Cartel albümü ne kadar sattı?
Almanya'da yaklaşık 30 bin adet satan albüm, Türkiye'de 543 bin adede ulaştı; ilk hafta 100 bin satışla Altın Kaset, ardından 250 bin ile Çifte Platin ödülü aldı.
Erci-E şimdi ne yapıyor?
Erci-E müzik kariyerine devam ediyor, zaman zaman Cartel adıyla sahneye çıkıyor ve Türkçe rap'in Almanya kökenli tarihini anlatan röportajlar veriyor.
Cartel grubu bugün var mı?
Grup 2009'da Rock'n Coke'ta yeniden sahne aldı ve 2011'de Kabus Kerim olmadan yeni bir albüm çıkardı; orijinal kadro tam olarak bir daha bir araya gelmedi ama üyelerin çoğu hâlâ müzikle ilgileniyor.
İlgili neydi'ler
- 90'ların unutulmaz reklamları ve reklam müzikleri
- Adını hatırlamadığın şarkıyı bulmanın 7 yolu
- Eski yarışma programları
- Eski şarkılar arşivi