Çakar Çakmaz Çakan Çakmak: Bu Slogan Hangi Markanındı?

O Neydi? Yazı İşleri9 Ağustos 20263 dk okuma

Cevap net: Tokai. "Çakar çakmaz çakan çakmak", Japon çakmak markası Tokai'nin Türkiye reklamlarının sloganıydı. Kampanya 1991'de yayınlandı, altında dönemin en ünlü reklamcılarından Ali Taran'ın imzası vardı. O kadar tuttu ki otuz yılı aşkın süredir marka ile slogan tek nefeste söyleniyor; reklamı hiç izlememiş olanlar bile tekerlemeyi ezbere biliyor. İşin asıl ilginç tarafı da bu zaten: reklam unutuldu, cümle kaldı.

Dört "çak" tek nefeste: slogan neden yapıştı

Sloganın gücü şans değil, kurgu. Beş kelimelik cümlenin dördü aynı kökten türüyor: çakar, çakmaz, çakan, çakmak. "Çakar çakmaz" bir zaman kalıbı, "tam çaktığın anda" demek; "çakan çakmak" ise ürünün kendisi. Yani cümle aynı anda hem ürünü söylüyor hem de vaadi veriyor: bu çakmak ilk denemede yanar. Tek kelime bile boşa harcanmamış.

Bir de kulak meselesi var. Türkçe konuşan herkes çocuklukta "Çatalca'da topal çoban" ya da "şu köşe yaz köşesi" gibi tekerlemelerle büyür; dilimiz "ç" ve "k" seslerinin art arda patlamasına zaten alışkındır. Tokai sloganı bu hazır kulak eğitiminin üstüne oturdu. Reklam cümlesi olarak yazılmıştı ama okul bahçesinde söylenen bir tekerleme gibi çalıştı; çocuklar onu ödev gibi değil, oyun gibi ezberledi. Sözlük sitelerinde bugün hala "sırf bu slogan için çakmak reklamı çekilmeli" diye girdiler yazılıyor. Ne kadar slogan biriktirdiğinizi merak ediyorsanız eski reklam sloganları testinde sınayabilirsiniz; Tokai sorusu muhtemelen en kolayı olacak.

1991: özel kanal bolluğunun ilk reklam yıldızlarından

bifikir.com'un 90'ların en popüler reklam filmleri listesine göre Tokai reklamı 1991'de yayınlandı ve "bol göndermeli" bir işti; başroldeki Yıldırım Memişoğlu bu reklamla tanındı, kampanyanın ardından Tokai Türkiye'nin en çok satan çakmak markası oldu. Reklamın orijinali YouTube'a yüklenmiş durumda: Tokai Çakmak Reklamı. Sonraki yıllarda kampanyanın yeni versiyonları da çekildi; slogan hiç değişmedi.

Dönemi hatırlamak önemli: 90'ların başı, tek kanallı televizyon alışkanlığından özel kanal bolluğuna geçilen yıllar. Reklam kuşakları ilk kez program kadar izlenir hale gelmişti; akşam kuşağında yarışma programları, aralarda da bu jenerasyonun ezberlediği reklamlar dönüyordu. Kampanyanın yaratıcısı Ali Taran'ı Marketing Türkiye, Türk reklamcılığını şekillendiren 12 efsane isim arasında sayar ve Tokai sloganını onun imza işlerinden biri olarak anar. Ekşi Sözlük'teki girdiler de sloganı Ali Taran'ın atölyesine bağlar. Kısacası imza konusunda kaynaklar hemfikir: bu cümle Ali Taran ekolünün işi.

Tokai aslında kimdi

Slogan o kadar yerlileşti ki markanın Japon olduğunu bilmeyen çok. İngilizce Wikipedia'daki Scripto maddesine göre Japon Tokai-Seiki firması 1974'te Amerikan kalem ve çakmak üreticisi Scripto ile tek kullanımlık çakmak satışı için ortaklık kurdu; şirket sonradan Tokai Corporation adını aldı ve 1984'te Scripto'yu tamamen satın aldı. Yani Tokai, tek kullanımlık çakmak işine 70'lerin ortasında girmiş, ABD pazarında köklü bir markayı satın alacak kadar büyümüş bir Japon firması.

Türkiye ayağını Milliyet Blog'daki bir yazı anlatıyor: Tokai çakmaklar 1987'den itibaren Azmüsebat Çakmak ve Tıraş Bıçağı Sanayii tarafından, Japon Tokai firmasının lisansıyla Türkiye'de üretilmeye başlandı. Aynı yazıya göre yaygın bir yanılgı da var: birçok kişi Tokai'yi Çin malı sanıyor. Oysa büfelerde, bakkal tezgahının yanındaki karton kutularda duran o renkli, şeffaf gövdeli çakmaklar Japon lisanslı yerli üretimdi. Gaz bitince çöpe gidiyordu, ismi de gövdesindeki etiketle sınırlı kalıyordu; markayı akılda tutan şey ürünün üstündeki yazı değil, kulaktaki tekerlemeydi.

Slogan markadan uzun yaşadı

Tokai çakmaklar tamamen kaybolmadı; promosyon ürünü satan siteler hala Tokai taşlı çakmak listeliyor. Ama markanın Türkiye'deki altın çağı 90'larda kaldı; artık üretilmeyen çikolatalar ve abur cuburlar gibi Tokai de raf gücünü zamanla başka markalara bıraktı. Sloganın kendisi ise emekli olmadı. Yerel gazete köşelerinde hala bu kalıbın üstüne kurulmuş başlıklar çıkıyor, sözlük sitelerinde yeni girdiler açılıyor, "en çok hatırlanan reklamlar" listelerinde Tokai düzenli olarak kendine yer buluyor.

Bunun bir dersi var. Reklamcılığın en pahalı sorusu "insanlar bunu nasıl hatırlar" sorusudur ve Tokai bunu görselle, ünlü yüzle ya da dev bütçeyle değil, beş kelimelik bir ses oyunuyla çözdü. Cümle ürünün tek vaadini (ilk çakışta yanar) dilin en eski ezber teknolojisine, tekerlemeye yükledi. Çakmak elden düştü, tekerleme dilden düşmedi.

İzle

O reklamı hatırlamayanlar veya yeniden izlemek isteyenler için: işte orijinali.

Kaynaklar

Paylaş:WhatsApp X