Bayram Sabahı Filmleri: Neden Hep Aynı Filmler Oynardı?
O Neydi? Yazı İşleri5 dk okuma
Bayram sabahları televizyonda hep aynı avuç film dönerdi çünkü 1990'lar ve 2000'lerin kanalları (Show TV 1992, atv 1993, Kanal D 1993) tatil boyunca garanti izlenme getiren yerli klasiklere yaslanıyordu. Hababam Sınıfı serisinin altı filmi (1975-1981) ve Kemal Sunal'ın 21 Şaban filminden birkaçı en sık dönen isimlerdi; TRT'nin 1968'den beri elinde tuttuğu arşiv de aynı mantığı besliyordu. Yeni yapımın telifi pahalıyken eski bir filmi tekrar yayınlamanın maliyeti kopyayı rafdan indirmekten ibaretti.
Bizim evde bayram sabahı iki şey kesindi: sofra kurulur, televizyon açılırdı. Kanal ne olursa olsun ekranda ya Kemal Sunal'ın bıyığı ya da Hababam Sınıfı'nın sınıf fotoğrafı vardı. Büyükler "yine mi bu" derdi ama kimse kapatmazdı; film üçüncü kez izleniyor olsa da bayram sabahının parçasıydı, çorba gibi bir şeydi.
O sıralar bunun bir tercih değil bir sistem olduğunu bilmiyordum. Kanalların aynı filmi yıl be yıl seçmesinin arkasında hem paranın hem arşivin sınırları vardı, ikisi birleşince ortaya bir tür bayram ritüeli çıkmıştı.
Bayram sabahı televizyonun programı normal günden farklıydı: bayram namazı dönüşü, ziyaretler başlamadan önceki birkaç saatlik boşluk, kanalların doldurması gereken uzun bir zaman dilimiydi. Dizi setleri tatildeydi, yeni haber bülteni malzemesi azdı, stüdyo programları da bayram sabahı için hazırlanmazdı. Geriye kalan en kolay çözüm, süresi belli, tanıdık ve sansüre takılmayacak bir Yeşilçam filmiydi.
Kanalların cebindeki kısıtlı deste
1992'ye kadar Türkiye'de fiilen tek yayıncı TRT'ydi. Kurum 1 Mayıs 1964'te çıkan yasayla kurulmuş, ilk deneme televizyon yayınını 31 Ocak 1968'de Ankara'daki Mithatpaşa Stüdyosu'ndan yapmıştı. Onlarca yıl boyunca yeni çekilen dizi ve filme ayrılan bütçe sınırlıydı, bu yüzden TRT'nin elindeki Yeşilçam arşivi en ucuz ve en garantili doldurma malzemesiydi; bir kez satın alınan yayın hakkı yıllarca tekrar tekrar kullanılabiliyordu.
1990'ların başında tablo değişti. Show TV, Erol Aksoy ve ortaklarının 1 Mart 1991'de Fransa'da kurduğu kanal olarak 1 Mart 1992'de Türkiye'de yayına başladı. atv, Dinç Bilgin tarafından kurulup 12 Temmuz 1993'te ekranlara geldi. Kanal D ise 20 Eylül 1993'teki test yayınının ardından 19 Aralık 1993'te resmen yayına girdi. Üç kanal da aynı anda uzun tatil günlerini dolduracak malzemeye ihtiyaç duyuyordu; yeni yapımdan çok daha ucuz olan tek kaynak yine Yeşilçam'dı. Sonuç: aynı Hababam Sınıfı kopyası bir bayramda üç ayrı kanalda birden karşınıza çıkabiliyordu.
Bayram sabahının sabit kadrosu
Kemal Sunal'ın "Şaban" kimliğiyle oynadığı film sayısı tam 21'di. Bu listenin içinde Tosun Paşa (1976), Süt Kardeşler (1976), Şaban Oğlu Şaban (1977), Umudumuz Şaban (1979) ve serinin son halkası Gurbetçi Şaban (1985) vardı; 1985'ten sonra Kemal Sunal bir daha "Şaban" rolüne dönmedi.
Hababam Sınıfı ayrı bir seriydi. İlk filmi 1975'te Ertem Eğilmez çekti, Rıfat Ilgaz'ın romanına dayanıyordu. Devam filmi Hababam Sınıfı Sınıfta Kaldı ve Hababam Sınıfı Uyanıyor 1976'da geldi, Hababam Sınıfı Tatilde'yi 1978'de Kartal Tibet yönetti, Hababam Sınıfı Dokuz Doğuruyor 1979'da ve serinin klasik dönemini kapatan Hababam Sınıfı Güle Güle 1981'de Ferdi Eğilmez imzasıyla çekildi. Bu iki seri tek başına on filme yakın malzeme demekti ve kanallar arasında yıllarca elden ele dolaştı.
Bu filmlerin ortak yanı, kanal yöneticileri açısından "risksiz" olmalarıydı: küfür, çıplaklık ya da siyasi gönderme taşımıyorlardı, hem çocuğun hem büyüğün aynı anda izleyebileceği bir tondaydılar. Bayram sabahı gibi bütün ailenin televizyon başında toplandığı bir saatte kanal için bu, reyting riskini azaltan bir seçimdi; şaşırtıcı, tartışmalı ya da yeni bir şey denemek yerine bilineni tekrar etmek yeterliydi.
Bayram sabahının rotasyonu
| Film | Yıl | Not |
|---|---|---|
| Hababam Sınıfı | 1975 | Seri açılışı, Ertem Eğilmez |
| Hababam Sınıfı Sınıfta Kaldı | 1976 | Ertem Eğilmez |
| Tosun Paşa | 1976 | Şaban filmi |
| Süt Kardeşler | 1976 | Şaban filmi |
| Şaban Oğlu Şaban | 1977 | Şaban filmi |
| Hababam Sınıfı Tatilde | 1978 | Kartal Tibet |
| Umudumuz Şaban | 1979 | Şaban filmi |
| Hababam Sınıfı Dokuz Doğuruyor | 1979 | Ferdi Eğilmez |
| Hababam Sınıfı Güle Güle | 1981 | Ferdi Eğilmez, klasik serinin kapanışı |
| Gurbetçi Şaban | 1985 | Kemal Sunal'ın son Şaban filmi |
On filmin sekizi 1975-1981 arasındaki altı yıla sıkışıyor; kanalların elindeki döngü aslında bu dar pencereden ibaretti.
Peki ne oldu?
2000'lerin ortasından sonra tablo yine değişti. Yeşilçam kopyalarının çoğu yıpranmış negatiflerden geliyordu. İstanbul Taksim'deki Vipsaş Film Stüdyoları, Gülşah Film'in talebiyle bu kopyaları HD kaliteye taşımaya başladı: yaklaşık 30 film restore edildi, bunun 25'i Kemal Sunal'ın filmleriydi. 90 dakikalık bir filmi düzeltmek dört uzmanın günde 09.30'dan gece 01.00'e kadar çalışmasıyla 15 gün sürüyordu; stüdyo bunun için İngiltere, Almanya ve Avustralya'dan toplam 875 bin dolarlık cihaz getirmişti. Aynı dönemde yabancı yapımların yayın hakları platformlar yüzünden pahalandı, bu da ithal aile filmlerinin televizyon tekrarlarını eskisi kadar sık görülmez hale getirdi.
İzleyici tarafında da değişim vardı: genç kuşak artık bayram sabahını kanal değiştirerek değil, telefonundan istediği içeriği seçerek geçiriyordu. Buna rağmen Hababam Sınıfı ve Kemal Sunal filmleri televizyon kanallarının yayın akışından tamamen çıkmadı; restorasyon sayesinde görüntü kalitesi yükseldi ve bu filmler hem nostaljik izleyiciyi hem eskiyi ilk kez gören genç izleyiciyi ekrana çekmeyi sürdürdü. Bugün akıllı TV'lerde aynı filmler hâlâ dönüyor ama artık kaset kalitesinde değil, restore edilmiş kopyalarda.
Hafıza köşesi
- "Kemal Sunal hep aynı 'Şaban' filmini oynuyordu." Aslında 21 ayrı yapımda bu kimliği taşıdı, filmlerin adı bile değişiyordu: Tosun Paşa, Süt Kardeşler, Gurbetçi Şaban gibi.
- "Hababam Sınıfı serisinin tamamı aynı yıl çekildi." Seri 1975'ten 1981'e altı yıla yayıldı, yönetmen koltuğunda önce Ertem Eğilmez, sonra Kartal Tibet ve Ferdi Eğilmez oturdu.
- "Bu filmler hep TRT'de oynardı." Yalnızca 1992'ye kadar doğruydu; Show TV, atv ve Kanal D yayına girdikten sonra aynı kopyalar birden fazla kanalda dönmeye başladı.
Sık sorulanlar
Bayram sabahı en çok hangi filmler tekrar ederdi?
Hababam Sınıfı serisinin altı filmi (1975-1981) ve Kemal Sunal'ın Tosun Paşa, Süt Kardeşler, Gurbetçi Şaban gibi Şaban filmleri en sık dönen isimlerdi.
Neden hep aynı filmler oynardı, yeni film konmazdı?
Çünkü yeni yapımın yayın hakkı pahalıydı. Kanallar, 1964'ten beri TRT arşivinde biriken ya da sonradan ucuza alınan Yeşilçam kopyalarını kullanmayı tercih ediyordu; bir kez alınan hak yıllarca tekrar kullanılabiliyordu.
Kemal Sunal kaç filmde Şaban karakterini oynadı?
21 filmde. İlki 1975 yapımı Hababam Sınıfı'ndaki İnek Şaban'dı, sonuncusu 1985 yapımı Gurbetçi Şaban oldu.
Bu filmler hâlâ bayramlarda gösteriliyor mu?
Evet, çoğu Vipsaş Film Stüdyoları tarafından restore edilmiş HD kopyalarla hâlâ ekrana geliyor.
İlgili neydi'ler
- Eski Yarışma Programları: İsimleri, Sunucuları, Akıbetleri
- FOX TV'nin Eski Adı Neydi, Yeni Adı Ne Oldu?
- Dizi Aralarındaki 'Reklamlardan Sonra' Kültürü Neydi?
- VHS Kasetçilerin Altın Çağı: Mahalle Video Kulüpleri Neydi?
- Unutulan Diziler ve TV kategorisi