Vizontele Nerede Çekildi? Gevaş'ın Perde Arkası

O Neydi? Yazı İşleri11 Eylül 20265 dk okuma

Kısa cevap

Vizontele'nin hikayesi Hakkâri'de geçse de film aslında Van'ın Gevaş ilçesinde çekildi. Çekimler 2000 yılında tamamlandı, 2 Şubat 2001'de vizyona girdi ve 49 haftalık gösterim süresinde 3 milyon 308 bin 120 izleyiciye ulaştı.

Televizyonun köye geldiği günü hatırlıyorsanız büyük ihtimalle o günü siz yaşamadınız, Yılmaz Erdoğan'ın filmini izlediniz. Vizontele, Hakkâri'nin bir köyüne 1974'te ilk televizyonun gelişini anlatıyor ama kamera hiç Hakkâri'ye gitmedi. Ekip, dönemin güvenlik ve lojistik koşulları yüzünden gerçek mekânda çekim yapmayı zor bulunca Van Gölü kıyısındaki Gevaş ilçesinde karar kıldı.

Filmin adı, köylülerin televizyonu ilk gördüklerinde söylediği rivayet edilen bir kelimeden geliyor (halk ağzında "video" ile "televizyon"un birleşmiş hali). Senaryoyu Yılmaz Erdoğan kendi çocukluğundan, Hakkâri'de televizyonun gecikmeli gelişinden yola çıkarak yazdı; yönetmenliği Ömer Faruk Sorak'la paylaştı. Bu satırları yazdığım an bile aklıma önce Şafak Sezer'in arabanın kaputunu açıp "Baba akü yok" dediği sahne geliyor, film o kadar çok tekrar izlendi ki repliği bilmeyen kalmadı.

Bir belediye başkanının televizyon derdi

Film 1974'e gidiyor. Belediye başkanı Nazmi (Altan Erkekli), TRT'nin köye televizyon vericisi kurmasını istiyor ama memurlar işi beceremeyince köyün "deli" lakaplı, aslında radyodan iyi anlayan tamircisi Emin'e (Yılmaz Erdoğan) başvuruyor. Emin karakteri filmin omurgası: hem komik hem trajik, teknolojiye köyün geri kalanından çok daha yakın biri. Demet Akbağ Siti Ana'yı oynuyor, Cem Yılmaz ise köyün tek eğlence merkezi sayılan sinemayı işleten Fikri'yi canlandırıyor. Televizyonun köye girişiyle en çok Fikri'nin kazancı sarsılıyor, çünkü artık tek eğlence aracı o değil.

Filmin finali bu komediyi sert bir yere çeker. Emin uzun uğraşların ardından vericiyi kurmayı başarır ve ekran ilk kez yanar; ama ilk görüntü o sırada süren Kıbrıs Barış Harekâtı'na dair bir haberdir. Köylü heyecanla ekranın önünde toplanmışken Nazmi'nin askerdeki oğlunun şehit düştüğü haberi gelir. Sevinç getirmesi beklenen televizyon, köye en ağır haberi taşıyan araca dönüşür; Emin son sahnede televizyonu toprağa gömerken "bir şeyler gömülürken neden dua edilmez" diye sorar.

1974 Hakkâri'sinden 2000 Van'ına

Filmin geçtiği 1974'te Türkiye'nin doğusunda televizyon hâlâ lüks sayılırdı. TRT tek kanaldı, yayın saatleri kısıtlıydı, bir köye verici kurulması yıllarca sürebiliyordu. İlk televizyonun bir köye gelmesi gerçekten toplumsal bir olaydı, insanlar tek ekranın önünde toplanırdı. Yılmaz Erdoğan bu havayı Hakkâri'deki kendi çocukluğundan taşıdı ama 2000 yılında çekim ekibi işin pratiğine gelince Van'ın Gevaş ilçesini seçti: göl kıyısı, taş evleri ve geniş meydanıyla dönemin dokusunu daha kolay taklit edebilecekleri bir kasabaydı.

O yıllarda sinema ile televizyon aynı köyde yan yana duramayacak iki rakip gibiydi. Bir kasabaya sinema salonu kurmak da, televizyon vericisi kurmak da devlet eliyle yürüyen, yıllarca süren bir iş sayılırdı; film bu yüzden Fikri'nin sinemasını tek eğlence kaynağı olarak, Emin'in vericisini de o tekeli kıran bir tehdit olarak kuruyor. Gevaş'ta 2000 yılının yaz aylarında özel bir plato kuruldu, 1970'lerin Hakkâri atmosferini taklit eden yapılar inşa edildi ve bölge halkı da kalabalık sahnelerde figüran olarak görev aldı.

Film nerede, ne zaman, kimlerle çekildi

Bilgi	Detay
Yönetmen	Yılmaz Erdoğan, Ömer Faruk Sorak
Senarist	Yılmaz Erdoğan
Çekim yeri	Gevaş, Van
Filmin geçtiği yıl	1974
Çekim yılı	2000
Vizyon tarihi	2 Şubat 2001
Süre	119 dakika
Yapım	BKM, Böcek Yapım
Dağıtım	Warner Bros. Türkiye
İzleyici	3.308.120 (49 hafta)
Hasılat	7.400.006 TL

Kadronun geri kalanı da isim isim hatırlanır: Cezmi Baskın Latif'i, Şebnem Sönmez Gülizar'ı, Şafak Sezer Veli'yi, Erkan Can ise Mela Hüseyin'i oynuyor. Oyuncuların büyük kısmı, Yılmaz Erdoğan dahil, İstanbul'daki Beşiktaş Kültür Merkezi tiyatro kadrosundan geliyordu; köyün sokaklarındaki kalabalık sahnelerde ise Gevaş'ın kendi halkı figüranlık yaptı.

Peki ne oldu?

Vizontele açılış hafta sonunda 367 bin 255 izleyici ve 920 bin 889 lira hasılatla başladı, sinemalarda 49 hafta kaldı ve 3 milyon 308 bin 120 kişiyle dönemin en çok izlenen yerli filmlerinden biri oldu. Ekim 2001'deki Antalya Altın Portakal Film Festivali'nde üç ödül aldı: Demet Akbağ en iyi kadın oyuncu, Altan Erkekli en iyi erkek oyuncu, Kardeş Türküler en iyi müzik dalında kazandı. Başarı bir devam filmi getirdi: Vizontele Tuuba 23 Ocak 2004'te vizyona girdi, hikaye köyde beş yıl sonrasını, 1980 darbesi dönemini anlatıyor ve kadroya Tarık Akan da katıldı.

Gevaş, filmle kurduğu bağı unutmadı. İlçe belediyesi yıllar sonra "Deli Emin Bisiklet ve Doğa Şenliği" düzenlemeye başladı; 13 Eylül 2018'de üçüncüsü yapılan etkinlikte Yılmaz Erdoğan bizzat katıldı, 5 kilometrelik parkurda "Bisikletini al gel" sloganıyla pedal çevirdi ve üçüncü bir Vizontele filminin ihtimalinden söz etti.

Filmin replikleri de sinemadan çıkıp gündelik dile yerleşti. Şafak Sezer'in canlandırdığı Veli, arabayı çalıştıramayınca kaputu açıp "Baba akü yok" der; bu cümle yıllar sonra bile referans olarak kullanılmaya devam ediyor. 22 Ağustos 2019'da dönemin Tarım Bakanı Bekir Pakdemirli, Türk Hava Kurumu'nun uçaklarındaki eksiklikleri eleştirirken "Hani Vizontele'de vardı ya, açıyorlar kaputu, motor yok diyor" diyerek doğrudan bu sahneye gönderme yaptı; 2001 yapımı bir filmin repliği böylece on sekiz yıl sonra siyaset gündemine kadar taşınmış oldu.

Hafıza köşesi

"Film Hakkâri'de çekildi." Aslında Van'ın Gevaş ilçesinde çekildi; hikaye Hakkâri'de geçiyor ama kamera hiç oraya gitmedi.
"Vizontele gerçek bir olayın belgeseli." Aslında Yılmaz Erdoğan'ın kendi çocukluk anılarından yola çıkan kurmaca bir senaryo, tek bir köyün belgesel kaydı değil.
"Kadro tamamen o köyün insanlarından oluşuyordu." Oyuncuların çoğu, başta Yılmaz Erdoğan olmak üzere, İstanbul'daki Beşiktaş Kültür Merkezi tiyatro kadrosundandı; yerel halk daha çok figüranlıkla sınırlı kaldı.

Sık sorulanlar

Vizontele filmi hangi ilde çekildi?

Van'ın Gevaş ilçesinde çekildi. Hikaye Hakkâri'de geçse de gerçek çekim mekânı Gevaş'tı, ekip çekim koşulları yüzünden Hakkâri'de kalmadı.

Vizontele kaç izleyici topladı?

2 Şubat 2001'de vizyona giren film, 49 haftalık gösterim süresinde 3 milyon 308 bin 120 izleyiciye ulaştı ve 7 milyon 400 bin lira hasılat yaptı.

Vizontele'nin devam filmi var mı?

Var. Vizontele Tuuba 23 Ocak 2004'te vizyona girdi, hikaye köyde beş yıl sonrasını ve 1980 darbesi dönemini anlatıyor, kadroya Tarık Akan da katıldı.

Vizontele hangi yılda geçiyor?

1974 yılında geçiyor; TRT'nin köye ilk televizyon vericisini kurmaya çalıştığı, bunun başarısız olduğu dönemi anlatıyor.

İlgili neydi'ler

Kaynaklar

Paylaş:WhatsApp X